ایده نو، دنیای نو

ویژه اکتبر سرخ

2008-10-24T15:21:00.000-07:00

گرامی باد سالروز انقلاب اکتبر، پیروز باد کمونیسم!

چند سرود انقلابی به زبان روسی(بعضی لینکها غیرمستقیم است):

اکتبر 1917
انترناسیونال
وارشاویانکا
سرودهایی برای لنین 1 2 3 4
شوالیه سرخ

سرودهایی به زبانهای دیگر(لینک غیر مستقیم)

اکتبر 1917(آلمانی)
لنین (آلمانی)
لنین و استالین(ایتالیایی)

درباره انقلاب:

ده روزی که دنیا را لرزاند - جان رید
تاریخچه حزب کمونیست شوری 1 2 3

لنین:

تزهای آوریل
نامه به کمیته مرکزی حزب بلشویک
دوران تدارک انقلاب سوسیالیستی 1 2 3 4 5 6 7
چهارمین سالگرد انقلاب اکتبر

استالین:

انقلاب اکتبر و تاکتیک کمونیست های روس
جنبه بین المللی انقلاب اکتبر
درباره شعار دیکتاتوری پرولتاریا و تهیدست ترین دهقانان در دوره تدارک برای اکتبر
لنین و مسئله اتحاد با دهقانان میانه حال

دیگران:

روزهای اکتبر - کروپسکایا
سوسیالیسم میلیون بار بهتر از سرمایه داری است - ریموند لوتا

لنین کبیر، رهبر انقلاب اکتبر 1917 روسیه

2008-10-17T17:02:00.000-07:00

معرفی کتاب:

نظر شما را به خواندن این نوشته آموزنده جلب می کنم...

دنیای آرزویم

2008-10-17T15:59:00.000-07:00

دنیای آرزویم

ناصح مردوخ

بنشین تا با تو بگویم

از دنیای آرزویم

دنیایی که از پشت تفنگم می بینمش

وقتی که می جنگم

می بینمش

که آنجا دیگر جنگی نه، تفنگی نه، زوری نه

تا به زور براندازیم

می بینمش

که آنجا دیگر سرمایه کار را قیچی نمی کند

کس را کسی اجیر نمی گیرد

آنجا دیگر

نیاز را با نان در جنگ نمی بینی

اندیشه ها و پنجه ها و ربات ها

می سازند و می سازند

از نان و شادی و دانش و زیبایی

هر آنچه را که بخواهی

اما دیگر در هیچ کارخانه نمی سازند

نه قفلی، نه گاوصندوقی ، نه دستبندی ، نه کلاه خودی

آنجا دیگر پلیسی و آخوندی نمی بینی

مگر صورتک هایشان را در باغ وحش پارک محله

بنشین

تا با تو بگویم

از دنیای آرزویم

دنیایی که نام قشنگش را هر شب

بر دیوار خانه های فولادشهر و زورآباد می نویسند

نامی که هر صبح عزمی دوباره در دلمان نقش می کند

نامی که هر روز بوزینه ها آن را با فرچه هایی چون

ریش ها و کینه هایشان سیاه، سیه پوش می کنند

اما نام قشنگ دنیایم

از زیر آن سیاهی ها هم می گوید

آنجا

هر جا که می روی زیبا شهر است

با مردمی گشاده دل

با خانه هایی سرشار از عشق و دوستی

دیوار خانه ها

تازه اگر دیواری باشد

گلبافه های اطلسی و شمشادند

که مرزهای نازک خوشبختی را نشانه می کند

آنجا

صفای عشق

از بند زور و زر

از پیله دروغ و ریاکاری آزاد است

زن یار و مرد یار، هر دو برابر

افسانه نیست این

باور کن این حقیقتی انسانی است

بنشین

تا با تو بگویم

از دنیای آرزویم

دنیایی که روز اول مه را

با آرزوی آمدنش هر سال

در صد هزار شهر چراغانی

در بیشمار کارخانه، خیابان، میدان

جشن و سرور جهانی برپا می کنیم

دنیایی که زیر سو سوی فانوس معدن

می بینم آسمان چراغانش را

دنیایی که در کویر خشک نفس گیر

می بینمش

به سبزی جنگل ها

می بینمش

به سرخی مشعل ها

آنجا من و تو یاریم

آنجا من و تو با همه یارانیم

با من مگو کجاست

همین جاست یار من

دنیای آرزوی من و تو همین دنیاست

روی همین زمین سفتی که زیر پای ماست

تنها باید که

زیر و رو شود

آری باید که زیر و رو شود

هر چه زود تر

با دست ما که ساخته ایم و می سازیم

باید که زیر و رو شود

هر چه زودتر

بگذار تا بازهم با تو بگویم

از دنیای آرزویم

ماترياليسم تاريخی و نظريه از "خود بيگانگی انسان

2008-10-14T08:33:00.000-07:00

مقاله انتخابی:

"ماترياليسم تاريخی و نظريه از "خود بيگانگی انسان" ـ بخش دوم

پيام دامون

3- “انسان” از ”خود” بيگانه

1- چند تفاوت اساسی ميان مارکس و کسانی که نظريه “ازخودبيگانگی” را پس از وی در سده بيستم به عنوان نظريه اساسی در شناخت نظام سرمايه داری بکار گرفتند، وجود دارد. نخست اينکه پايبندی مارکس به وجه پايه ای اين نظريه يعنی “انسان باوری”، تنها بگونه ای نسبی (و درکنارمفاهيم طبقاتی بويژه پرولتاريا که درنقد فلسفه حق هگل ـ مقدمه او به جد او را مخاطب قرار می دهد)، و تا حدودی در دوره گذار وی بسوی تدوين نظريه ماترياليسم تاريخی و اقتصاد سياسی مارکسيستی وجود دارد و بر بستر تحول و تکامل وی و گسست وی از اين انديشه ها، رنگ می بازد و از بين می رود. مارکس دست نوشته های اقتصادی- فلسفی را انتشار نداد. مارکس ”مانيفست” که تاريخ جوامع را تاريخ مبارزه طبقات می خواند و مارکس کاپيتال که از خون آشامی ”سرمايه” سخن می راند و قهر انقلابی کارگران عليه دولت سرمايه داران، را مامای جامعه نو می خواند، ”اومانيست” نيست ولی هواداران نظريه بيگانگی برعکس، درست همان نکاتی را علم می کنند که مارکس از آنها گسست کرده بود. دوم اينکه درانديشه مارکس ”جوان” که درآنزمان هنوز زير نفوذ برخی انديشه های هگل و فوئر باخ قرار داشت، وجوه انقلابی قدرتمندی وجود داشت (1) در حاليکه درنظريه “ازخود بيگانگی” هيچ گونه وجوه انقلابی وجود ندارد؛ و سوم اينکه مارکس عناصری را تکامل می دهد که جنبه طبقاتی انديشه وی را مستحکم تر و تيز تر می کند. در حاليکه طرفداران نظريه بيگانگی برعکس، همين جنبه طبقاتی را کم رنگ يا بی رنگ می کنند.

2- بطور کلی، تداوم کاربرد مفهوم “کاراز خود بيگانه” درمکتب فرانکفورت، مارکسيسم غربی، چپ نو، پسامدرنها و...عموماَ به شکل گسست ازمفاهيم” اقتصادی” و”طبقاتی” مندرج درتحليل مارکس صورت گرفت. به اين ترتيب که ”کار” و ”کارگر” از اين مفهوم رخت بربستند و جای خود را به مفاهيمی کلی و غير طبقاتی چون ”انسان” از خود بيگانه و بيگانگی ”انسانها” از يکديگر دادند. ”بيگانگی” بگونه ای تام، تبديل به مقوله ای فلسفی- انسان شناسانه وغير تاريخی می گردد. مارکسيسم که به روشنی اعلام می کند جهان بينی طبقه کارگر است تبديل به مارکسيسم “انسان باور” می شود و کانون پيشرفت ”انسانها”، حوزه ای مطلقاَ نظری، يعنی آشنايی با يک “ذات پيشينی” قرار داده می شود. اينها وجوه ايده آليستی اين نظريه است.

در بخش دوم اين نوشته، ما به برخی ويژگيهای اساسی انديشه و عمل هواداران اين نظريه از ديدگاه ماترياليسم تاريخی اشاره کرديم اينک به وجه پايه ای اين نظريه يعنی مسأله ”ذات انسانی” می پردازيم
.

الف - انسان از"کدام خود"، از"چه چيز خود" بيگانه گشت؟

يکم : انسان از سرشت انسانی خود بيگانه گشته است.

1- گفته می شود که انسان از”سرشت عام انسانی" خود ”بيگانه” گشته است و بايد به آن “بازگردد” و با آن ”آشنا” شود. در گذشته اين “سرشت يا ذات” انسانی، عموماَ مشخصاتی روانشناسانه تلقی می شد.اما اين نوع نگرش، از جانب مخالفين آن نقد گرديد. برطبق اين نقد، نمی توان يک سرشت عام انسانی تغيير ناپذيری را برای بشر فرض کرد که گويا در طول تاريخ ثابت بوده و بشربايد آنرا به خود و يا خود را به آن، پيوسته سازد.

آيا اين سرشت، چيزی ”موهوم” است که از نخستين روز برآمدن، به نهاد انسان آغازين سرشته شده و انسان به مرور از آن دورگشته (آنچه که در اديان به عنوان ”هبوط” انسان يا سقوط وی از جايگاه ملکوتی اش آمده است) و اين همه “سرگشتگی ها“ و”گم گشتگی ها”، پی آمد آن دوری از ”گوهرانسانی” است؛ پس آدمی بايد برای پايان بخشيدن به اين “بدبختی ها” و ”فلاکتها”، جستجوی ”گوهر” خويش کند، آنرا دريابد و به “اصل خويش” بازگردد؟ و يا خير! به شکلی “مشخص” در جوهر انسان نخستين وجود داشته است و از آغاز با وجود اين انسان نخستين، عجين بوده است؟

ترديدی نيست که در صورت نخست ما با “عرفان” (قرون وسطايی، هگلی، مولوی) روبروييم که کسانی که از”سرشت انسانی” صحبت می کنند، ظاهراَ چنين چيزی را مد نظر نداشته اند.(2) درصورت دوم با ”رمانتيسيسم” (روسويی- رمانتيک ها و...) طرف هستيم. سخت است که بتوان انسان فاقد ”تمدن” و بی فرهنگ نخستين را (گرچه در دل “طبيعت” و دور از جامعه صنعتی “آزارنده”ی کنونی و با روابط توليدی “اشتراکی” و با ”روحيه اجتماعی”، ظاهر ”آزاد” و”فارغ” می زيسته است) که تازه از عالم حيوانی خارج شده بود، دارای آنچنان سرشتی دانست که اينک، بايد به آن بازگشت!

2- گفته می شد که سرشت “نوع” انسان آنست که حرمت “همنوع” خود، انسان ديگر را، نکو دارد، نه او را به هزار”زور”، ”نيرنگ” و”تزوير” بچاپد يا بکشد. می دانيم که جوامع طبقاتی، خارج از اراده انسانها شکل گرفت و چنين ”سرشت“هايی را ايجاد کرد. تفاوت اساسی نوع آدمی با ”انواع” ديگر اينست که انسان توليد کننده وسائل مورد نيازخويش است. ابزارتوليد و روابط توليد دارد و”سرشت” وی وابسته و در کنش متقابل با وضع مشخص تاريخی آنهاست. اين نقد اساسی مارکس از چنين انديشه ای (و کلاَ هر انديشه “انسان باور”ی) است: «گوهر انسان امری تجريدی نيست که در هر فرد انسان نهفته باشد. در واقعيت خود، گوهرانسان مجموعه مناسبات اجتماعی است.» تزهايی درباره فوئر باخ، تز ششم. (تأکيدها از من است)

همچنين نادرست است که گمان کنيم بشر در طول تاريخ، از چيزی به نام سرشت ”انسانی” خود دور شده است و بنابراين، همه ی وظيفه ما ”بازگشت” به اين ”انسانيت” است. زيرا اگر برای ”انسانيت” بهترين مشخصه ها را در هر مرحله تاريخی در نظر گيريم، همواره در طول تاريخ، اين مشخصه ها، کم يا زياد، به تناوب، در سرشت و خوی بسی مردمان، موجود بوده است.

3- تاريخ تکامل زندگی اقتصادی- اجتماعی و سياسی- فرهنگی انسانها، درعين حال، تاريخ تکامل سرشت و خوی انسانها می باشد. در هر دوره تاريخی، وجوه مشترک سرشت های خاص و فردی انسانها در مجموع خود، تشکيل يک سرشت عام رامی دهد. اين سرشت عام به نوبه خود برای مردمان به مثابه سرشتی راهنما، آموزگاری عمومی يا تبلور ارزشهای والای انسانی تلقی گرديده، به وسيله مردمان از آن پيروی شده و در اشکال مشخصی، موجوديت يافته و به ياری آيين ها و سنن تداوم پيدا می کند.

در جوامع طبقاتی، بدليل جايگاه متضاد طبقات در توليد اجتماعی، اين سرشت دوگانه می گردد و ما با سرشت طبقات “استثمارکننده” و ستمگر و با سرشت طبقات “استثمار شونده” و ستمديده، طرف هستيم. گرچه سرشت های طبقات استثمارگر و استثمار شونده، با هم رابطه دارند و درهم تداخل و نفوذ می کنند، اما تمايز و استقلال آنها از يکديگر و تخاصم ميان آنها، امری محتوم است. بين سرشت طبقات استثمارگر برده دار، فئودال و سرمايه دار وجوه مشترکی موجود است، هرچند سرشت اين طبقات از يکديگر تمايز دارد. بين سرشت برده، دهقان و کارگر وجوه مشترک وجود دارد، گرچه از يکديگر متمايزند.(3)

4- نفی نسبی يا مطلق نکته شماره 3، يکی ازحلقه های کليدی ديدگاهی است که “از خود بيگانگی انسان“ را به نظريه تحليل مناسبات سرمايه داری تبديل می کند. اين نظريه با گرايش به”سرشت نوعی”، مفهوم”طبقات” و”مبارزه طبقاتی” را يا به طور کلی حذف می کند و يا آنرا در سايه مفهوم “انسان” و”آشتی طبقاتی” کمرنگ کرده و يگانگی انسانها (در قالب مفهوم يگانگی انسان با سرشت خويش) را موعظه می کند. اين آموزه، در واقع با برجسته کردن ديدگاه يگانگی “سرشت نوعی” انسان، بيش از آنکه بخواهد ناقد تفاسير نادرست از انديشه های مارکس باشد و يا به نقد ديکتاتوری های پرولتاريايی بنشيند، می خواهد در شکل و شيوه برخورد و مبارزه طبقه کارگر با طبقه سرمايه دار و طبقات ارتجاعی موثر باشد و در اين زمينه به نتايج مشخص عملی دست يابد. از ديدگاه اين نظريه کارگر بايد حرمت سرمايه دار (يا طبقات ارتجاعی) را نگه دارد و سرمايه دار نيز حرمت کارگر را. کارگر بايد تلاش نکند غير “انسانی” و با “خشونت” سرمايه دار را از قدرت خويش پايين بکشد. درنتيجه در پناه اين مفهوم، مبارزه طبقاتی انقلابی، قهر انقلابی و ديکتاتوری پرولتاريا (يعنی جوهر آموزش مارکس) تخطئه می شود. پيشتر به اين نکات باز خواهيم گشت.(4)

5- آنچه به عنوان وارونه ی چيزهايی که گفتيم می توانيم افزون کنيم اينست که بورژوازی کمونيستها را متهم می سازد که با ”سرشت انسانی” بيگانه اند. بورژوازی ادامه می دهد که شما می خواهيد مالکيت خصوصی را براندازيد. اما مگر نمی دانيد که مالکيت خصوصی در سرشت آدميانست و اين سرشت نمی پذيرد که آنرا حذف کنند يا وجودش را ناديده گيرند؟ بورژوازی در پايان می گويد که جامعه کمونيستی يک جامعه ازخود بيگانه است زيراازسرشت آدمی، از مالکيت “مقدس” خصوصی دور می شود.

6- پس شماری می گويند ما بايد به از خود بيگانگی های بشر پايان دهيم. شماری نيز می گويند ما نبايد با دست بردن در قواعد ديرپای زندگی، آدمی را نسبت به خود بيگانه گردانيم. آيا اين دو نظر در نقطه ای به يکديگر خواهند رسيد و به وجوه مشترکی دست خواهند يافت؟

7- برای انسان، آفرينش ”انسان نوين”، مفهوم و کنشی گشوده است که برای تحقق آن، نخست بايد طبقات از ميان بروند. نمی توان تصور کرد که ما بتوانيم در يک جامعه طبقاتی که طبقات استثمارگر و استثمارشونده دشمن يکديگرند، به سرشت ”نوعی” يگانه ای جامه عمل پوشانيم و”دشمنان خود را دوست بداريم”. ”بنی آدم” در جوامع طبقاتی “اعضای يکديگر” نيستند. هرچند کوتاه بياييم و بپذيريم که در آغاز از” گوهر يگانه ای”!؟ بوده باشند.(5)

در نظام کمونيستی بی طبقه، همپای رشد نيروهای مولد، همپای ايجاد، گسترش و تکامل روابط توليدی نوين ميان انسانها، وهمچنين برپايی، توسعه و تکوين مناسبات فرهنگی نو و تازه ميان انسانها، برای کسب يک سرشت تکامل يافته تر انسانی، چشم اندازهای گسترده ای ايجاد می شود. نمی توان چنين گشودگی و امکان گسترده ای را در قاموس ”خود” نوعی انتزاعی يا ثابتی که گويا از آن ”بيگانه” گشته و بايد به آن بازگردد، محصور کرد و به بند کشيد.

دوم : انسان از "توانايی خود به تغيير محيط و خويشتن" بيگانه گشته است.

1- اينک کمتر به چنين برداشت هايی از سرشت انسانی دست می زنند و اين ذات و سرشت را “توانايی تغيير محيط و همراه آن تغيير خويشتن”، ”عدم نظارت بر روند کار” و يا ”فعاليت آگاهانه و آزادانه” عنوان می کنند.(6)

2- “توانايی تغيير محيط و همراه آن تغيير خويشتن” نيز مفهومی انتزاعی است. در تاريخ تنها بطور مشخص می توان از توانايی “تغيير محيط” و ”تغيير خويشتن” سخن گفت. در طول تاريخ، انسان بوسيله کار خويش، محيط خويش را تغيير داده و همراه با آن خود را دگرگون کرده است. توانايی انسان برای دگرگون کردن محيط و خويشتن خويش، همواره تکامل يافته است.

“تغييرمحيط” بوسيله ”کار” و کار بوسيله “انسان” و ”ابزار” صورت می گيرد. انسان با آموزشها و مهارتهای تاريخی مشخص و با ابزار معين، محيط را دگرگون می کند. انسان نخستين با مهارت و ابزاری ابتدايی، برده و دهقان با آموزشها و مهارتهايی بهتر و با خيش و گاوآهن و کارگران با آموزشها و مهارتهای تکامل يافته تر و با ماشين ها و کارخانه ای صنعتی، حيط را دگرگون کرده اند. انسان و ابزار بروی هم، نيروهای مولد هستند. دگرگونی محيط، بطورعمده، بوسيله نيروهای مولد، صورت گرفته است.

“ تغييرخويشتن” يعنی تغيير روابط ميان انسانها. “انسان”، روابط انسان است. زيرا آدمی نه بگونه ای انفرادی و منزوی، بل بگونه ای اجتماعی در کنار ديگران، زيست می کند. هرگونه تغيير و کمال منش انسانی، در صورتی که انسان “انزوا” اختيار کند، واجد هيچگونه ارزشی نخواهد بود و در واقع، ”تغيير” و ”کمال” محسوب نخواهد شد. بهترين منش های انسان، تنها درروابط با ديگران است که ”فضيلت” نام می گيرد. پس هرگونه دگرگونی واقعی در انسان، نخست به معنی دگرگونی روابط با ديگران است. روابط انسانها با يکديگر، در درجه اول همان روابط و مناسباتی است که در توليد برقرار می شود.

مناسبات توليد، رابطه ی بين “نيروهای مولد” يعنی “انسان” و “ابزار” و چگونگی مناسبات ميان “انسانها” در روند توليد و”مستقل از اراده آنها” است. اين روابط همچنانکه پيشتر اشاره کرديم برسه محور مالکيت بر ابزارتوليد، نظارت بر روند کار و توليد، و چگونگی پخش (توزيع) فرآورده های توليد شده، استوار است. از ميان اين سه محور، اساسی ترين محور روابط توليد، چگونگی مالکيت برابزار توليد است. (يادداشت: محورهای دوم و سوم نيزدارای اهميت هستند. و بويژه در زمانی که طبقه کارگر قدرت سياسی را بچنگ آورده و ابزار توليد را به مالکيت اجتماعی در آورده است، دارای نقش تعيين کننده می شوند.)

نيروهای مولد و روابط توليد با يکديگر روابطی ازهماهنگی و تضاد دارند. هر کدام محرک ديگری است و ازديگری گاه پيش می افتد و گاه پس. تضاد ميان نيروهای مولد و روابط توليد در جوامع طبقاتی به شکل مبارزه ميان طبقات بروز می کند. مبارزه طبقاتی نيروی محرک جوامع طبقاتی به سوی پيشرفت و نابودی است.

3- هماهنگ با روابط توليدی به مانند ساخت اقتصادی، در روساخت اين روابط، انسانها با يکديگر روابط معين سياسی و فرهنگی، برقرار می کنند از خلال دگرگونی و تحول روابط توليدی (که بوسيله مبارزه عينی طبقات صورت می گيرد) و تکوين روساخت های سياسی و فرهنگی متناسب با آن (که بوسيله نبرد طبقات در عرصه ذهنی صورت می گيرد) تغيير و تحول انسان ها صورت گرفته است.

4- نيروهای مولد و روابط توليد که کنشی متقابل با يکديگر دارند، دراشکال مشخصی که هر کدام تابع قانونمندی تکوين خويش بوده است، در تاريخ پديد آمده اند، بر طبق ضرورتهای مشخصی گسترش يافته اند، دگرگون گشته اند، تحول و تکامل پذيرفته اند و کهنه شده، جای خويش را به نيروهای مولد و روابط توليد نوين داده اند. نيروهای مولد و مناسبات توليدی نوين با ”جهش ها” و”گسست ها” از نيروهای مولد و مناسبات توليدی کهنه جايگزين آنها گشته اند. اين تحولات همواره با گسستها و جهش هايی در عرصه “انديشه ها” آغاز گرديده است. تنها با نيروهای مولد معين تاريخی و در روابط توليدی مشخص تاريخی است که انسان توانسته “محيط” را دگرگون کند و جهان بينی “خويشتن” را دگرگون و نوين سازد.

5- تکامل نيروهای مولد و روابط توليد در ”تغيير محيط و تغيير خويشتن” به مرور و طی نظام های اشتراکی، برده داری، فئوداليسم و سرمايه داری تکامل يافته است. هر کدام از اين جوامع در حاليکه در نقطه های آغازين خود، امکانات بسيار و گسترده ای برای “تغيير محيط” و ”انسان” يا تکوين نيروهای مولد و روابط توليد گشوده اند و با تکامل خود آنرا به کمال رسانده اند، در سير نزولی خويش، کهنه گرديده و به “مانعی” در راه تکامل اين نيروها و روابط ، ”تغيير محيط و انسان” تبديل شده اند.

6- نظام سرمايه داری نيز، از اين حکم بری نيست. اين نظام، در نقطه های آغازين خود، امکانات گسترده ای برای تکامل نيروهای مولد و روابط توليد گشود؛ و طی تکامل خود، چنين امکاناتی را به کمال رساند؛ و در “محيط و انسان” تغييرات بسياری ايجاد کرد؛ اما اينک بطور کلی مانع اساسی تکامل نيروهای مولد و روابط توليد يا “تغيير محيط و انسانها” گرديده است. اين به اين معنی است که بايد بجای آن نظامی والاتر بنشيند که برای تغيير محيط و تغيير انسانها امکانات نوينی گشوده سازد. چنين تغيير محيط و چنين دگرگون ساختن انسان، همه آنچيز های با ارزشی را که در گذشته رخ داده است، در خود جذب خواهد کرد، اما به چيزی موهوم که گويا با آن ”بيگانه” بوده و اينک بايد با آن ”آشنا” گردد، بر نخواهد گشت.

7- پس نمی توان برمبنای اينکه مناسبات توليدی سرمايه داری اينک و در سير تکاملی خود به مانعی در راه پيشرفت بشر تبديل گرديده، اين حکم واهی را داد که گويا بشر از آغاز و باصطلاح با بيگانه شدن از ذات “توانايی تغيير محيط و تغيير خويشتن”، راهی نادرست را در طول تاريخ انتخاب کرده و بدينسان مرتکب ”اشتباهی” تاريخی گشته است. زيرا چنين تصور خواهد شد که گويا رفتار بشر همواره و از آغاز تحت اختيار وی بوده و تابع هيچ قانونمندی و جبری (جبر هماهنگی ضروری مناسبات توليد با درجه رشد نيروهای مولد وتناسب ضروری ساخت اقتصادی با روساخت سياسی - فرهنگی) نبوده است.

سوم: انسان از “نظارت بر روند کار” بيگانه گشته است.

1- عدم نظارت بر روند کار نيز يکی از سه محور روابط توليد است، و امری تاريخی بشمار می آيد. روابط توليد در طول تاريخ، دست خوش تغييرات و تکوين و تکامل گشته است. روابط توليدی برده داری مترقی تر از اشتراکی، فئودالی مترقی تر از سرمايه داری و سرمايه داری مترقی تر از فئودالی بوده است.

آيا می توان گفت که چون در جامعه برده داری، برده مالک وسائل توليد نيست و نظارتی بر روند کار ندارد يا با آن “بيگانه” است، پس برده داری، نظامی عقب مانده تر است از نظام اشتراکی نخستين، که انسان کارکن هم مالک ابزار توليدش بود و هم بر روند کارش نظارت داشت و با آن “يگانه” است؟ آيا انسان جوامع اشتراکی نخستين به اين سبب که دارای “نظارت بر روند کار خويش (نظارت بر کار برد تيروکمان) و تصاحب کننده کارخويش (معيشتی بزحمت بسنده برای انسانی که از صبح تا شام تنها به گرد آوری خوراک يا شکار می پردازد) است در بند هيچگونه “بيگانگی ای” نيست. آيا ”شناخت” و”آشنايی” چنين انسانی نسبت به جهان پيرامون و موقعيت خويش در آن، آشنايی با قانونمندی های طبيعت و جامعه قابل قياس با شناخت دوره ی برده داری هست.

آيا می توان گفت که نظام سرمايه داری، به اين دليل که کارگر بر روند کار نظارت ندارد و يا باصطلاح با آن “بيگانه” است، نسبت به جامعه فئودالی، که دهقان و رعيت (و يا پيشه ور) بدرجاتی بر روند کار فردی خويش نظارت داشت، عقب مانده تر است. آيا می توان گفت که دهقان يا رعيت يا پيشه وری که بر روند کار خويش نظارت دارد، نسبت به کارگری که از نظارت بر روند کار بيگانه است، شرايط و ”سرشت” تکامل يافته تری دارد؟

2- نظام سرمايه داری از آغاز دستخوش تضادها بوده و از ميان تضادها به پيش رفته است. اين نظام از يکسو به شکلی وحشيانه، به سلب مالکيت وسايل توليد از بسياری مالکين خرد که صاحب وسايل توليد و معيشت خويش بودند، پرداخته و آنها را به مالکيت عظيم عده ای اندک و وسيله استثمار اکثريت فاقد اين وسايل، تبديل کرده است؛ و از سوی ديگر فعاليت انفرادی و پراکنده توليد کنندگان و وسايل توليد تکه پاره را، به فعاليت اجتماعی عظيم و متمرکز و ابزار توليد گرد آمده و مجتمع شده تبديل کرده است.

بنابراين عليرغم “عدم نظارت کارگران بر روند کار” يا به اصطلاح “بيگانگی” با آن در نظام سرمايه داری، چنين رابطه توليدی ای، نقشی ضروری و موثر در تکامل نيروهای مولد فئودالی داشته است. زيرا گرچه سرمايه داری، کارگران را از نظارت برروند کار باز داشته است، ليکن، با از انفراد و پراکندگی در آوردن دهقان و پيشه ور (يا انباشت آغازين- هر چند اين روند را خونبار بدانيم)، مجتمع کردن و تمرکز آنها در کارخانه، آموزش دادن و منضبط کردن و رشد توانهای عينی و ذهنی کارگران و اجتماعی کردن توليد، راهی را گشوده است که می تواند به نظارت اجتماعی کارگران بر روند توليد، منجر گشته و ادامه يابد. کارگر (متوسط و نه حتی پيشرو) فاقد ”نظارت بر کار خويش”، ”بيگانه از خود”، ”بيگانه از ديگران” را از هر لحاظ که بنگريم از دهقان يا پيشه ور دارای ”نظارت بر روند کار”، دارای امکاناتی بسی بيشتر برای آگاهی، ديد گسترده تر، فرهنگ بالاتر، اتحاد نيرومندتر، بری از تنگ نظری های پيشه ور و دهقان و دارای خصوصيات و” سرشت انسانی” بسی پيشروتر است.

چهارم: انسان از “فعاليت آگاهانه و آزادانه” خود بيگانه گشته است.

1- خصلت کار به عنوان يک فعاليت “آگاهانه” و “آزادانه” نيز امری نسبی است نه مطلق. در طول تاريخ، فعاليت آگاهانه انسان در تغيير محيط به همراه دگرگون کردن محيط، دگرگون شده است؛ و آزادی انسان گسترش و تکامل يافته است. آيا آگاهی و آزادی کارگری که از فعاليت آگاهانه ” بيگانه” است و فعاليتش به ديگری متعلق است نسبت به آگاهی و آزادی مردمان نخستين که از خود بيگانه نبودند، عقب مانده تر و محدودتر است؟

آيا توليد خرد انفرادی و پراکنده دهقانی يا پيشه وری، دهقان يا پيشه وری که مالک وسايل توليد خويش است و شخصيت خويش را در کار و فعاليت آزادانه رشد می دهد، می تواند آرزو و ماوای بشريت به حساب آيد؟

2- مارکس کل زندگی پيش از جامعه کمونيستی را ”پيش از تاريخ” انسان ناميد و جامعه کمونيستی را جامعه ای دانست که در آن انسان می تواند تاريخ خود را ”آگاهانه” و ”آزادنه” پيش برد. آيا اين به اين معنی است که در جوامع پيش از تاريخ بشر، هيچ گونه تکوينی در فعاليت “آگاهانه” انسان و گسترش “آزادی” بشر بوقوع نپيوسته است؟ آيا به اين معنی است که ما در جامعه کمونيستی، که نسبت به خويش و طبيعت، آگاهترين جوامع خواهد بود، هيچ گونه “ناآگاهی” نخواهيم داشت؟ در شناخت پديده ها، هيچگونه گمراهی و محدوديتی نخواهد کرد؟ و قوانين و ماهيت همه پديده ها و روندها مورد بررسی مان را بسادگی در خواهيم يافت؟

اين درست است که در پيش از تاريخ انسان، ما ”اسير” جبر و ضرورتهای کور بوده ايم. آيا به اين معنی است که در اين دوره ها ما ازاسارت هيچ ضرورت و جبری، خواه طبيعی و خواه اجتماعی، آزاد نشده ايم؟ و آيا به اين معنی است که ما در جامعه کمونيستی که آزادترين جوامع خواهد بود، ”آزادی مطلق” خواهيم داشت و ازهرگونه “اسيری” در بند ”ضرورت” و”محدوديتی” بری خواهيم گشت؟

ب- نتايج

1- نظريه ازخود بيگانگی، بخودی خود، خواسته و ناخواسته، يک نقطه ثابت را فرض می گيرد که در آن يگانگی مطلق و آرمانی ای ميان وجود و ذات موجود است. دراين نقطه تضاد بين وجود و ذات پديد می آيد و حرکت و جدايی وجود از ذات آغاز می گردد. حرکت و جدايی که تضاد شديدتر و بيگانه شدن هر چه بيشتر وجود را از ذات خود، در پی دارد. ذات ثابت می ماند و وجود به حرکت ادامه می دهد و با ذات های ديگری که از آن او نيست آميخته می شود. پس بازگشت به نقطه يگانگی آغازين، به گذشته آرمانی يا وحدت وجود از ذات خويش بيگانه شده و ذات ثابتی که اين وجود در گذشته با آن يگانه بوده است آرمان و افق اين نظريه و نتيجه محتوم مقدمات آن است. عرفان و رمانتيسيسم ارتجاعی شکلهای عمده بيان چنين نظريه ای هستند.

2- زمانی که ما مؤلفه هايی چون “تغيير محيط و تغيير خويشتن”، ”نظارت بر روند کار خويش” و يا فعاليت آگاهانه وآزادانه” را به عنوان امور عينی ذات و جوهر نوعی انسان تصور کنيم، نکات بالا به گونه ای مشخص تر در باره آن راست در می آيد.

از دو حال خارج نيست. يا بايد وجود بشر را از آغاز با ذات خويش يگانه فرض کرد که در اين صورت بايد باور داشته باشيم که انسان نخستين در جامعه بدوی، براستی با فعاليتی “آگاهانه” و “آزادانه” با تسلط و “نظارت بر کار خويش” به “تغيير محيط و خويشتن” همت می گماشت و در طی تمامی دوران پس از آن، در “محيط” و “انسان” تغييری رخ نداده، در ”آگاهی” و ”آزادی” انسان گشايشی حاصل نگرديده است و همه تاريخ جز يک بيگانگی، جز يک مسير اشتباه، جز يک بی ثمری، چيز ديگری نبوده است. اين چشم انداز رمانتيسيسم است که در آغاز رشد سرمايه داری پديد آمد.

يا اينکه اين يگانگی وجود و ذات را نه يک امر رخداده واقعی در گذشته، در انسان نخستين و در زندگی اجتماعی وی، بل يک امر آرمانی که همواره چشم انداز بشر است، تصور کنيم. در اين صورت می توان گفت که: يکم، اين ديگر بيگانگی از آنچه در گذشته موجود بوده، از يک ذات ثابت پيشينی نمی باشد، بل بيگانگی از آن چه درآينده می تواند بوجود آيد، از يک ذات پسينی، ذاتی که هنوز بوجود نيامده و وجود انسان در پی تحقق آن است، می باشد؛ و دوم اينکه اين چشم انداز، اين افق و اين تصور ايده آل از ”زندگی انسان”، آنگونه که شايسته است و از”انسان” آنگونه که بايد باشد، در گذشته موجود نبوده، بل در پی رشد نظام سرمايه داری، پديد آمده است. نخست به گونه ای تخيلی تصورگشته و در پی آن به گونه ای علمی ثابت گرديده که انسان و نه انسان به گونه ای عام، بل يک طبقه مشخص توليدی يعنی طبقه کارگر می تواند با يک انقلاب اجتماعی و نابود کردن ساختاراقتصادی نظام سرمايه داری و ايجاد يک نظام سوسيالستی شرايطی را پديد آورد که براستی برای همه انسانها زدودن همه ی کثافات گذشته ممکن گردد.

3- از سوی ديگر می توان گفت که ميان شرايط زندگی و سرشت انسان آنگونه که هست و تصور آن، آنگونه که بايد باشد در هر دوره تاريخی و در هر نظام اقتصادی- اجتماعی با ديگر دوره های تاريخی و ديگر نظام های اجتماعی- اقتصادی اختلاف وجود دارد. در دوره جوامع اشتراکی نخستين تصورانسانهای کارکن از زندگی بهتر و سرشتی بهتر، وجوه خاص آندوره را داشت. تصور برده ها و دهقانان تحت استثمار و ستم از زندگی شايسته، زندگی آنگونه که بايد باشد، هم با انسانهای کارکن نخستين و هم با يکديگر تفاوت داشت. تصورطبقه کارگر از زندگی آنگونه که بايد باشد با تصورات طبقات دهقان، برده و انسانهای جوامع اشتراکی نخستين تفاوت دارد.

به اين ترتيب مسأله خواه از جنبه آنچه هست و خواه از حيث آنچه بايد باشد، نسبی است. تصورطبقه کارگر از زندگی انسانهای کارکن نوين آينده و سرشت چنين انسانهايی همواره بعنوان يک آرمان و آرزو، يک چشم انداز که محرک عمل است همواره در پيشاپيش حرکت خواهد کرد. هرچه اين طبقه به چشم اندازهای پيشين دست يابند، افق های نوينی در پيش رويش گشوده خواهد شد و تحقق آنها در دستور کار وی قرار خواهد گرفت. بديهی است که انسان کارکن جامعه کمونيستی نهايت بشر نخواهد بود. در اين جوامع باز بين زندگی انسان و انسان، آنگونه که هست و آنگونه که بايد باشد تضاد شکل خواهد گرفت و چشم اندازهای نوينی برای انسان تصور خواهد شد.

4- در چنين صورتی ناروشن بودن طبقه کارگر از وضع خويش در نظام سرمايه داری و نقش و وظايف تاريخی اش نه به مثابه “از خود بيگانگی” يعنی از ذاتی پيشينی بيگانه، بل به مثابه آشنا نبودن به تئوری انقلابی که بطورعمده بيان آينده است، بحساب می آيد.

همچنين بايد به اين نکته توجه کرد که گرچه اين امری عينی است که کاراضافی طبقه کارگر به تملک ديگری درمی آيد، اما آگاهی طبقه کارگر صرفاَ برمبنای چنين روندی شکل نمی گيرد. يعنی اينگونه نيست که چون نتيجه کار و تلاش اين طبقه از وی جدا می شود. پس اين طبقه نيز از ذات خودش و از سرشت خودش دور می گردد. زيرا برگشت کار و تلاش کارگر به وی و به اصطلاح به ذات خود و اصل گشتن طبقه کارگر، ديگر طبقه کارگر توليد نمی کند بل پيشه ور با مالکيت شخصی بر کار خويش که بر اين سياق، بايد با ذات خود يگانه باشد، را توليد می کند. به عبارت ديگر کارگر پيش از اينکه کارگر شود مالک انفرادی کارخويش بود و در نتيجه سرشتی که با آن يکی بود ديگر نه سرشت کارگر، بل سرشت يک خرده مالک، يک خرده بورژوا بود. اين امر يعنی عدم امکان آشنا بودن طبقه کارگر با تئوری انقلابی عمدتا به علت تقسيم کاربين کار فکری و کارجسمی و فعاليت ايدئولوژيک طبقات حاکم استثمارگر شکل می پذيرد.

5- بطور کلی وجه مشترک تمامی تفاسيرمفهوم “بيگانگی”همانا انتزاعی و غير تاريخی بودن آنهاست. در تمامی اين تفاسير، تحليل مشخص از تکامل تاريخی جوامع انسانی، جای خود را به يک سلسله تفاسير ذهنی گرايانه، انسان شناسانه از سرشت عام انسانی داده و انسان مشخص اجتماعی (که در جوامع طبقاتی به طبقات تقسيم می شود) جای خود را به انسان بطور کلی، انسانی انتزاعی، سپرده است .

6- مفهوم “از خودبيگانگی انسان”، با محصور کردن مارکسيسم در انتزاع ، آنرا” راز ورز” می کند.

ادامه دارد...

يادداشتها

1-”... سلاح انتقاد به هرروی نمی تواند جايگزين انتقاد سلاح شود. قهرمادی بايد با قهرمادی برانداخته شود. اما تئوری [انقلابی] زمانی که در توده ها نفوذ کند به قهر (يا نيروی) مادی تبديل می شود...” و “همانگونه که فلسفه، سلاح مادی خويش را در پرولتاريا می يابد، پرولتاريا نيز در فلسفه، سلاح معنوی خويش را خواهد يافت. و ”به محض آنکه جرقه انديشه در... بنياد خلق درگيرد رهايی... تحقق خواهد يافت” (مارکس، نقد فلسفه هگل ـ مقدمه، با استفاده ازبرگردان رضا سلحشور. دوتأکيد نخست و پايانی از من است.) هواداران “بيگانگی” و آثار”جوانی” مارکس هيچکدام از اين مؤلفه های اساسی انديشه “مارکس جوان” را قبول ندارند.

2- بد نيست دراينجا به کتاب ضد مارکسيستی وضد لنينيستی ”جريانهای اصلی مارکسيسم” نوشته لشک کولاکفسکی ترجمه عباس ميلانی به ويراستاری حسن مرتضوی- اشاره کنيم که نگاه مطلقاَ مسلط درآن، همين تئوری ”ازخودبيگانگی” است. کولاکوفسکی ديالکتيک مارکس را سفسطه گرانه (برخلاف بيان تيز و روشن مارکس در بررسی ازتاريخ ماترياليسم در خانواده مقدس و يا در پيشگفتار بر چاپ دوم کاپيتال) ديالکتيک ماترياليستی نمی داند.(نگاه کنيد به جلد اول ص464) او می گويد زمانی که مارکس از واژگون کردن ديالکتيک هگلی سخن می گويد تنها جای عين و ذهن را وارونه می کند.(همانجا) بدينسان او ديالکتيک طبيعت را نفی می کند و تنها رابطه بين ذهن و عين را ديالکتيک می داند. اومی گويد ”پيش فرض ديالکتيک فعاليت آگاهی است” (همانجا ص465) با اين حساب، روشن نيست که آيا پيش از فعاليت آگاهی، طبيعت وجود داشته است يا خير؟ و اگر وجود داشته پيرو چه قوانينی بوده و چگونه تحول يافته است؟ اين ديالکتيک که بين ذهن و عين وجود دارد از کجا پيدا شده؟ و اگر طبيعت پيش از آگاهی، از قوانين غير ديالکتيکی (يا متافيزيکی) پيروی می کرده، در اين صورت چگونه ذهن بشر به عنوان محصول يک عنصر مادی تکامل يافته يعنی مغز و ضد ماده پديد آمده است. کولاکوفسکی از ياد می برد که مارکس در کتاب “ايدئولوژی آلمانی” دربخشی که از “ماترياليسم مشاهده ای فوئر باخ” انتقاد می کند، به روشنی بر”تقدم” طبيعت خارجی بر ذهن انسانی اشاره می کند و انسانهای آغازين را که با “زايشی خودبخودی بوجود آمدند” مصداق رابطه ذهن وعين نمی داند. او تنها اشاره می کند که اين طبيعت بدون انسان، اکنون و در سده نوزدهم جز در جزاير مرجانی با منشأ قديمی در استراليا وجود ندارد. بدينسان و بر مبنای چنين پيش نهاده هايی، کولاکوفسکی ريشه های ديالکتيک را در نه در ديالکتيک ماترياليستی هراکليت و” تضاد”های عينی زنون، بل درديدگاه های ذهنی- عرفانی فلوطين و آگوستين قديس و عرفای قرون وسطای اروپا جستجو می کند. او ديالکتيک را عموماَ و ديالکتيک هگلی و مارکس را بويژه در همين مفهوم ”ازخود بيگانگی انسان” می بيند. (رجوع شود به کتاب ايدئولوژی آلمانی)

3- دراينجا ما با نفس سرشت استثمارشدگان که بطورکلی در نتيجه يک شرايط عينی اقتصادی، اجتماعی و سياسی - فرهنگی ايجاد می شود سرو کار داريم. بايد به اين نکته اشاره کنيم که درمورد طبقه کارگر، سرشت کمونيستی تنها محصول يک موقعيت اقتصادی يا اجتماعی معين نيست، بل افزون بر آن، نتيجه تلاش و کنش فرهنگی و يک فرايند پيگيرانه انتقاد از خود و نوسازی مداوم سياسی- ايدئولوژيک و فرهنگی جهان بينی خود است.

4- مارکس و انگلس در نقدی تيز ازسوسياليسم آلمانی يا سوسياليسم “حقيقی” در”مانيفست” نيزبه همين نکات تأکيد دارند: “اين ادبيات می بايستی تنها چيزی شبيه به خيالبافی فارغ بالان ... و درباره تحقق يافتن ماهيت انسانی بنظر آيد.” و”... بدين معنی که اباطيل فلسفی خود را در زير متن فرانسه نوشتند. مثلاَ در زير انتقاد فرانسوی از مناسبات پولی نوشتند: ”از خود جدا شدن ماهيت بشری...”. مارکس و انگلس اين عمل را ”لفاظيهای فلسفی” و “تمرينهای اسکولاستيک مآب و چرند” نام نهادند و در باره آن نوشتند که “از آنجا که اين ادبيات در دست آلمانيها ديگر مظهر مبارزه طبقه ای عليه طبقه ديگر نبود، آلمانها مطمئن بودند که مافوق ”يک سويه بودن فرانسوی” قرار گرفتند و به جای نيازمنديهای حقيقی از نيازمندی به حقيقت و به جای منافع پرولتاريا از منافع ماهيت بشری و انسانها بطور کلی يعنی انسانی که متعلق به هيچ طبقه ای نيست و اصولا درواقع موجود نيست بلکه تنها هستی او در آسمان مه آلود پندارهای فلسفی متصور است دفاع می مايند.” و ”اين سوسياليسم مکمل تسليت بخش تازيانه های سوزان و گلوله های تفنگ بود که همين حکومتها به کمک آنها قيامهای کارگران را سرکوب می کردند” تمام باز گفت ها از مانيفست حزب کمونيست است. (تمامی تأکيدها از من است.)

5- اين “گوهر واحد” اوليه چيز غريبی است و حتی در انسان نخستين نيز يافت نمی شود. اين انسان ”وحشی شريف” هر چند درون جوامع بسته خويش اشتراکی و انسانی!؟ می زيست اما برای گسترش شکارگاه ها و چراگاهها به قبايل ديگر حمله می کرد و بسياری ازافراد قبايل ديگر را می کشت. گويی اين “گوهريگانه“ تنها در درون جوامع بسته امکان بروز داشت اما در رابطه ميان قبايل محو می شد و ”گوهريگانه” ديگری به جای آن می نشست!؟

منبع: نشریه بذر شماره 29

تارنمای نشریه بذر: www.bazr1384.com

استالینیسم و مسئله بروکرسی در جامعه سوسیالیستی

2008-10-04T08:20:00.000-07:00

سند تاریخی

استالینیسم

و مسئله بروکراسی

در جامعه سوسیالیستی

"رساله ای از چریکهای فدایی خلق ایران"

استالین هدف درجۀ اول حملات سوسیالیست های راست و مبلغان بورژوازی علیه کمونیزم است. آنان از استالین شبح هولناک ساخته اند و درباره به اصطلاح دیکتاتوری های او، کتابها و مقاله های بسیار نوشته اند و حتی او را "خودکامۀ سنگدل و دیوانه"(1) لقب داده اند و با هیتلر و دیکتاتورهای دیگر مقایسه کرده اند. آنها با تأثر و تاسف از زندانها، اردوگاههای کار اجباری، دادگاهها و اعدامهای زمان استالین یاد می کنند و می گویند این همه ناشی از شخصیت خودکامۀ استالین است. برخی از اینها حتی شکنجه گاه استالین هم اختراع کرده اند و دروغ پردازی را به جایی رسانده اند که حتی مرگ سوردلف را هم به استالین نسبت می دهند (2) و تبهکاران قاتل ماکسیم گورکی را که ماهیت شان کاملا شتاخته گردید وابسته به او می دانند.(3) پس از پیدایش رویزیونیزم جدید(رویزیونیزم خروشچفی) نیز حزب کمونیست اتحاد شوروی و بسیاری از احزاب کمونیست رویزیونیست جهان، همزمان با سوسیالیستهای راست و مبلغان بورژوازی به تکفیر استالین پرداختند و او را مطلقا رد کردند. اگر چه دروغ سازی سوسیالیست های راست و مبلغان بورژوازی خود سبب می شود که ما حتی در اصالت هومانیزم بورژوازی آنان نیز شک کنیم و ماهیت رویزیونیزم جدید نیز نشان میدهد که حملۀ رویزیونیستهای خروشچفی آغاز و نقطه شروع ارتداد آنان نسبت به مارکسیسم – لنینیسم است ولی باز این سئوال باقی میماند که استالین کیست و استالینیزم چیست؟

استالین یکی از رهبران انقلاب اکتبر و یک مارکسیست – لنینیست بزرگ است. او نمونه یک انقلابی صادق و یک مبارز محکم و سرسخت است که در میان مبارزات توده ها آبدیده شده است. او در یک خانوادۀ کارگری – دهقانی به دنیا آمد(1879) و پدرش ابتدا یک کفشدوز پیشه ور و سپس کارگر کارخانه کفاشی بود. استالین را از آغاز به دبستان علوم دینی و سپس به دبیرستان علوم دینی فرستادند. اعتراض نسبت به مدرسۀ علوم دینی نخستین سنگ بنای شخصیت انقلابی استالین بود. او در پانزده سالگی به مارکسیسم گروید (1894) و چنانکه خود در این باره می گوید:

"از سن پانزده سالگی، یعنی از همان هنگامیکه با گروههای مخفی مارکسیستهای روس که در آن موقع در ماورای قفقاز زندگی می کردند ارتباط پیدا کردم داخل جنبش انقلابی شدم. این گروهها در من تاثیر عمیقی داشتند و طعم ادبیات مخفی مارکسیستی را به من چشاندند."(4)

در هیجده سالگی استالین در راس محفلهای مارکسیستی دبیرستان علوم دینی قرار گرفت و در نوزده سالگی به حزب سوسیال دموکرات روسیه در تفلیس پیوست(1898). او برخلاف بسیاری از رهبران انقلاب اکتبر هرگز راهی مهاجرت نشد و همواره در داخل جامعه مبارزه کرد. خود در این باره می گوید:

"من سال 1898 را به خاطر میآورم، هنگامی که برای اولین بار محفلی از کارگران تعمیرگاههای راه آهن را به من واگذار نمودند. اینجا، در محیط این رفقا برای اولین بار تعلیم جنگ انقلابی دیدم. کارگران تفلیس اولین معلمین من بودند."(5)

استالین سالها در سرزمین های ورای قفقاز بطور فعال در مبارزات توده ها شرکت داشت و چندین روزنامۀ محلی را میگرداند، تا اینکه در سال 1912 بنا به پیشنهاد لنین به ریاست دفتر کمیتۀ مرکزی روسیه انتخاب شد و مدیریت روزنامۀ پراودا در پترزبورگ را به عهده گرفت و بصورت یکی از رهبران حزب در آمد. استالین از 1901 تا انقلاب فوریه 1917 به صورت مخفی زندگی میکرد و صرفا یک انقلابی حرفه ای بود. در این مدت او 7 بار بازداشت گردید و 6 بار او را به سیبری تبعید کردند که 5 بارش را از تبعید گریخت. شخصیت و اندیشه انقلابی استالین همواره مورد توجه لنین بود و بنا به پیشنهاد لنین کنفرانس حزب سوسیال دموکراسی روسیه در پراگ او را غیاباً به عضویت کمیته مرکزی حزب و ریاست دفتر کمیته مرکزی روسیه انتخاب نمود. در این موقع استالین در تبعید بود و لنین دستور داد که وسائل فرار او را فراهم کنند. استالین همواره به خط مشی لنین در حزب سوسیال دموکرات روسیه وفادار بود و همواره در راه آن سرسختانه مبارزه میکرد. او همیشه یک بلشویک مبارز بود و برخلاف بسیاری از رهبران حزب هرگز به فراکسیونهای دیگر حزب سوسیال دموکرات کوچکترین گرایشی نشان نداد. استالین در زمان لنین به دبیر کلی حزب کمونیست اتحاد شوروی انتخاب شد و از سال 1917 تا هنگام مرگ لنین همواره مهمترین وظایف حزبی و دولتی اتحاد شوروی را به عهده داشت. پس از مرگ لنین نیز بزرگترین ادامه دهندۀ راه او و بزرگترین سازندۀ سوسیالیسم در اتحاد شوروی بود. او پس از مرگ لنین 29 سال زمام امور شوروی را در دست داشت و در این مدت با نابود کردن کامل تولید خصوصی (بورژوایی و خرده بورژوایی) و صنعتی کردن اعجاب انگیز کشور شوروی، مرحله انقلاب سوسیالیستی را به انجام رساند. در زمان استالین اقتصاد شهری (صنعت و بازرگانی و امور مالی) از دست بورژوایی بکلی خارج شد و کاملا پرولتریزه گردید. در اقتصاد روستایی کولاک ها عموماً نابود شدند. تولید مستقل به کلی از بین رفت و اقتصاد اشتراکی(کالخوز) و مالکیت تمام خلقی (ساوخوز و غیره) جای آن را گرفت. در زمینۀ سیاسی و ایدئولوژیک استالین به نبرد سختی با انحرافهای چپ و راست بورژوائی درون پرداخت و در این نبرد اگر چه حد اعلای خشونت را بکار برد و پیروزیهای بزرگی بدست آورد، ولی سرانجام سالها پس از مرگش از دست آنان شکست خورد و انحراف بورژوائی رویزیونیزم جدید (رویزیونیزم خروشچفی) بر استالین پیروز شد. علت اصلی شکست استالین اشتباه او در شناخت ماهیت این انحرافات و نیز روش نادرست او در در مبارزه با منحرفین بود و این موضوع را ما چند سطر پائین تر روشن خواهیم ساخت. از نظر سیاست خارجی نیز استالین بزرگترین شکست دهنده فاشیسم هیتلری بود. او سهم عظیمی در قلع و قمع آلمان هیتلری و رهائی طبقه کارگر کشورهای اروپای شرقی داشت. واقع بینی استالین در استفاده از تضاد بی امپریالیستها و تشکیل جبهۀ متفقین با آمریکا و انگلستان و در عین حال آگاهی بر ماهیت سوداگری آنان و اشغال به موقع سرزمینهای اروپای شرقی، سهم او را در پیروزی طبقه کارگر شوروی و اروپای شرقی و نیز پیروزی تمام خلقهای جهان بر فاشیزم هیتلری بیشتر می کند. استالین تجسم ارادۀ آهنین پرولتاریای رزمندۀ اتحاد شوروی بود.

اما استالینیزم چیست؟ سوسیالیستهای راست و مبلغان بورژوازی استالینیزم را ناشی از به اصطلاح استبداد و قلدرمآبی شخص استالین می دانند. رویزیونیستهای جدید نیز خود توجیه مشخصی از استالینیسم ندارند و در این مورد تقریبا سخنان سوسیالیست های راست و مبلغان بورژوازی را تقلید می کنند. تصور اینان با درک ماتریالیستی – دیالکتیکی تاریخ کاملا مخالف است. استالینیزم یک جریان تاریخی – اجتماعی است. استالین مجموعا در حدود 55 سال فعالیت حزبی داشته است. از این مدت 11 سال رهبری مبارزات انقلابی باکو، تفلیس و غیره را به عهده داشته، از شش سال قبل از انقلاب اکتبر در شمار رهبران درجه اول حزب و انقلاب شوروی بوده و پس از انقلاب تا زمان مرگ لنین مهمترین مسئولیتهای حزبی و دولتی را به عهده داشته و پس از مرگ لنین 29 سال رهبر حزب و دولت اتحاد شوروی بوده. اگر بپذیریم که ویژگی های شخصیت استالین سبب شده تا او چنین موقعیت هایی داشته باشد، صرف نظر از علت وجودی این ویژگی ها، این سئوال باقی می ماند که چه چیز امکان بروز و رو آمدن به چنین شخصیتی داده؟ آیا در هر زمانی و در هر مکانی این تیپ شخصیت میتواند چنین موقعیتهایی را بدست آورد؟ مسلما تنها چیزی که امکان رو آمدن و ابراز وجود به شخصیت استالین داده ضرورت های مشخص اجتماعی است. در زمانی که شخصیت سیاسی استالین نشو و نما می یافت و به رهبری حزب و دولت می رسد، عظیم ترین نبرد اندیشه های تاریخ و عظیم ترین مبارزات طبقاتی تاریخ، در زمان او و در حول و حوش او جریان داشت. در خود روسیه و در جریان مبارزات انقلاب؛ غولهایی چون پلخانف، زاسولیچ، مارتف، بوخارین، تروتسکی و غیره وجود داشتند. در این میان چه چیزی سبب شد که استالین به اوج برسد؟ مسلما همان چیزی که فرمان افول شخصیت عظیمی چون پلخانف را صادر کرد، یعنی ضرورتهای اجتماعی. اما باز به این سئوال پاسخ نداده ایم که استالینیزم چیست. میتوان گفت اگر لنینیزم، مارکسیسم – لنینیزم عصر دیکتاتوری پرولتاریا و ساختمان سوسیالیسم در اتحاد شوروی است. ویژگی جریانات و مبارزات اجتماعی این دوران دقیقا در استالینیزم منعکس است. استالینیزم خط مشی و ایدئولوژی دوره ای از مبارزات تاریخی پرولتاریای شوروی است که خلق شوروی در دو جبهۀ مختلف می جنگید. یکی در جبهه داخلی علیه کولاک ها و بقایای بورژوازی در جامعه شوروی و یکی دیگر در جبهۀ جهانی علیه دولتهای امپریالیستی. خشونت پرولتاریای شوروی در تنگنای این مبارزات سخت و بی امان است و اشتباهات استالینیزم، اشتباهات تاریخی پرولتاریا است که بر اساس قوانین ماتریالیستی دیالکتیکی شناخت، هیچ گریزی هم از آن نمیتوانسته است باشد.

اما اشتباهات استالینیزم چیست؟ اشتباهات استالینیزم اساساً در برخورد با منحرفان داخل حزب بود. استالین در برخورد با آنان دچار دو اشتباه مهم گردید، یکی اینکه او تصور میکرد پس از محو کامل تولید بورژوائی (چه در صنعت و چه در کشاورزی) و محو کامل فعالیت های مستقل (غیر دولتی) مالی و یا بازرگانی در جامعه، دیگر بورژوازی کاملا سرنگون شده است و دیگر در جامعه طبقات متضاد وجود ندارد و تنها خطری که می تواند جامعه شوروی را تهدید کند، خطر هجوم مسلحانه امپریالیزم جهانی است.(6) همین اشتباه سبب می شد که ماهیت طبقاتی منحرفان حزب روشن نگردد و استالینیست ها اغلب آنها را جاسوسان خارجی و غیره می پنداشتند. در حالی که در جامعه سوسیالیستی پس از محو کامل تولید بازرگانی و فعالیت مالی بورژوازی در شهر و روستا، باز بقایای بورژوازی از چند طریق میتواند وجود داشته باشد و یا احیاء شود. یکی از طریق قشر ممتاز جامعۀ سوسیالیستی. این قشر ممتاز تشکیل شده است از قشر بالای روشنفکران و متخصصان عالی که کادرهای بالای حزب، اداری و مدیریت مراکز مختلف تولیدی و غیره را اشغال کرده اند. در جامعۀ سوسیالیستی اگر دیکتاتوری پرولتاریا هشیار نباشد، همیشه امکان دارد که این قشر ممتاز با افزایش تدریجی امتیازات خویش و تعیین حقوقهای زیاد برای خود، به نوع خاص از بورژوازی تبدیل شود که به آن بورژوازی بوروکراتیک میتوان گفت. این قشر ممتاز در جریان رشد خود، اگر با آن مبارزه نشود، سرانجام سوسیالیزم را به کاپیتالیزم تبدیل خواهد کرد و طبعا در کنار آن سرمایه داری طرق ادامۀ وجود و احیای بورژوازی در جامعه سوسیالیستی، تولید و معاملات قاچاق است. در اتحاد شوروی امروز و در بسیاری از کشورهای سوسیالیستی اروپای شرقی، اکنون کارگاههای کوچک مخفی ای وجود دارد که به تولید لباس، اشیای لوکس و غیره می پردازند و آن را مخفیانه در بازار سیاه میفروشند. علاوه بر این، دزدی، بند و بست و استفاده های نامشروع از اموال دولتی نیز رایج است. این نیز نوع خاصی از بورژوازی در جامعۀ سوسیالیستی است که اگر با آن مبارزه نشود روز به روز رشد می کند و توسعه می یابد و سبب احیای سرمایه داری در جامعه می گردد. این دسته از بورژواها با افراد قشر ممتاز یاد شده ارتباط برقرار میکنند، به آنان رشوه می دهند، آنان را می خرند و در نتیجه از موقعیتشان استفاده می نمایند. یکی دیگر از بقایای بورژوازی در جامعۀ سوسیالیستی، ایدئولوژی و نیروی عادت بورژوازی و خرده بورژوازی است که بقول لنین: "از همه جوانب پرولتاریا را محاصره می کند و آن را به تحلیل می برد." روشن است که حزب باید توده ها را در مبارزۀ با این سه دسته بقایای بورژوازی عمیقا و وسیعا مجهز کند. طبعا برای مبارزه با هر یک از این سه پدیده راهها و روش هائی وجود درد که حزب باید با اتکاء بر توده ها از این روش ها استفاده کند. مثلا مبارزه با امتیازات و حقوقهای بالا، تلفیق نسبی کار فکری و بدنی.(7)

مسئولیت مستقیم بوروکراسی در مقابل توده ها، افشاگری زندگی خصوصی روشنفکران و کادرها، جلوگیری از حرفه ای شدن کامل کارهای سیاسی و هنری، مشارکت وسیع و هر چه بیشتر توده ها در همۀ امور دولتی و حزبی، طرح وسیع اختلاف نظرهای حزبی در میان توده ها و ایجاد بحث عمومی در اطراف آن و سرانجام انقلابهای مکرر فرهنگی. لازم به یادآوری است که پشتوانه و ضامن درستی تمام روشهای یاد شده، بسیج بی پروای توده هاست. باید در تمام امور، توده ها را همواره بسیج کرد و از این کار هیچگونه هراسی به دل راه نداد. باید توده ها حق داشته باشند در امور نظارت کنند، قضاوت کنند و تصمیم بگیرند. البته ممکن است توده ها اشتباه کنند، ولی در جریان عمل خواهند آموخت و اشتباهات خود را تصحیح خواهند کرد. یکی دیگر از اشتباهات استالینزیم، در شیوه مبارزه او با منحرفان حزب بود. این اشتباه اساسا از اشتباه اول برمی خیزد. به عبارت دیگر، استالین چون درست نمیدانست که مبارزۀ او با منحرفان مبارزه ای طبقاتی است و در نتیجه درست نمی دانست که چه طبقه ای باید با چه طبقه ای بجنگد بدینجهت در این مبارزه به اندازۀ کافی به بسیج توده ها نمی پرداخت. او در این مبارزۀ خود بیشتر به بوروکراسی متوسل میشد. مثلا چند نفر از منحرفان حزب که در شمار رهبران درجۀ اول حزب بودند، یعنی کامنف، زینوویف، بوخارین و غیره را که از احزاب اخراج شده بودند، بدادگاه سپرد و دادگاه آنان را به اعدام محکوم ساخت. البته اینان مرتکب جنایت شده بودند و چنانگه خودشان پس از اثبات قضیه بدان اعتراف کردند، در ماجرای قتل کیروف کمونیست برجستۀ اتحاد شوروی و کارهای مشابه دیگر دست داشتند. با این حال نباید مانند جنایتکاران ساده با آنها رفتار میشد و مجازات آنان به دستگاه بوروکراسی واگذار می گردید. آنان میبایست از نظر سیاسی میمردند. مثلا زینوویف کسی بود که با لنین کتاب مشترک نوشته بود و چنین شخصی را فقط با یک اعدام ساده نمیتوان کشت. اینان می بایست عمیقا افشا میشدند و برای مبارزه با آنها توده ها وسیعا بسیج می گردیدند. این از نظر تاریخی اهمیت دارد. توده ها در طی یک مبارزه وسیع ضد زینوویف در واقع یک مرحله تکاملی را میگذرانند. اگر هم فرض کنیم که قتل کیروف یک عمل صرفا جنایی است و دار و دسته یاد شده، هیچ توجیه سیاسی ای برای آن نداشته اند، باز این مسئله مطرح است که اینان قبل از قتل کیروف به اندازه کافی انحرافشان آشکار گشته بود و به اندازه کافی خیات کرده بودند.(8) بارها حزب به آنها اخطار کرده بود و بارها توبه کرده بودند، حتی آنان سالها قبل از کیروف از حزب اخراج گشتند. البته تبلیغات زیادی هم علیه آنان شده بود، ولی هرگز یک مبارزۀ وسیع توده ای بر علیه افکار آنان انجام نگرفته بود و مردم در مبارزه با انحرافات فکری آنان وسیعا شرکت نداشتند و در نتیجه کارگر ساده شوروی بخوبی نمیدانست که بوخارین چه میگوید و انحرافات ایدئولوژیکی او از کجا سرچشمه میگیرد. البته گاهی بحث وسیع حزبی در سطح کادرها در مورد این انحرافات در میگرفت و توده ها هم وسیعا از استالین حمایت میکردند. مثلا در بحثی که به پیشنهاد زینوویف و تروتسکی دو ماه قبل از تشکیل کنگرۀ پانزدهم حزب(1927)در گرفت، 724 هزار تن از افراد حزب زینوویف و تروتسکی را محکوم کردند و فقط 4 هزار تن به آنان رای مثبت دادند. ولی این بحثها بهیچ وجه کافی نبود. میبایست اتکای اصلی در مبارزه با انحرافات برروی همین بحثها باشد، نه مجازاتهای حزبی و دولتی، مثلا در حزب کمونیست چین، نظر لیو شائو چی در مورد مخالفت با اشتراکی کردن کشاورزی و دفاع از تولید کنندگان مستقل و کولاک ها شباهت به نظر بوخارین در این مورد دارد. با این تفاوت که بوخارین در کمیته مرکزی حزب کمونیست شوروی دارای اقلیت کوچکی بود، در حالی که لیو شائو چی در کمیتۀ مرکزی حزب کمونیست چین دارای اکثریت بود. اقلیت مائو به توده های حزبی روی آورد و با بسیج وسیع توده ها به مبارزه با نظریات لیو شائو چی پرداخت. لیو شائو چی در حالی که در راس قدرت بود، از نظر سیاسی کاملا مرد تا اینکه در کنگره بعدی (کنگره نهم) از نظر حزبی هم دچار شکست قاطع گردید. یا مثلا در مورد تروتسکی؛ او را که در کنگره پانزدهم از حزب اخراج کرده بودند (1927)، در سال 1929 کمیتۀ مرکزی حزب، او را به جرم اینکه فعالیت سیاسی غیر قانونی می کند، از کشور شوروی اخراج کرد. این کار در واقع حل بوروکراتیک مسئله بود. تروتسکی میتوانست در شوروی بماند و در همان جا بپوسد. او حتی در زمانی که در حزب دارای قدرت بود در کنگره و کمیتۀ مرکزی از یک اقلیت کوچک برخوردار بود. از نظر توده ای نیز، او در تمام مباحثات توده ای حزبی شکست فاحش میخورد، مثلا در مباحثه ای که قبل از کنگرۀ دهم در زمان حیات لنین در گرفت(1921) ، یا در مباحثه ای که قبل از کنگرۀ سیزدهم در زمان بیماری لنین(1924) در گرفت دچار شکست وحشتناک شد. فقط عده کمی از روشنفکران حوزه های حزبی دانشگاه و حوزه های کارمندی به نفع نظر او رای دادند، یا در مباحثه ای که در ماه قبل از کنگره پانزدهم (1927) در گرفت، چنانچه قبلا هم گفتیم، کمتر از یک درصد افراد حزب(4 هزار نفر) به نفع او رای دادند و بیشتر از 99 درصد افراد حزب (724 هزار نفر) او و متحدانش را محکوم کردند. تازه این همه قبل از مرگ سیاسی تروتسکی بوده است. به هر حال او میباید هر چه بیشتر افشا می شد و با نظرات سیاسی او وسیعا در سطح توده ای مبارزه می گردید. خودش هم میبایست می ماند و حرفهایش را می زد و حتی بیشتر از گذشته از توده ها تو دهنی می خورد. مهمترین فایده این کار این بود که توده ها تکامل سیاسی بیشتری می یافتند و در مبارزه با دشمنان خود کارکشته تر می شدند. اخراج تروتسکی از شوروی هیچ سودی نمی توانست داشته باشد. باید به استقبال مبارزه شتافت نه اینکه از آن گریخت. البته استالین کسی نبود که از مبارزه ای بگریزد و این فقط اشتباه تاریخی او در درک ماهیت طبقاتی دشمن و انتخاب روش درست مبارزه بود. او به جای مدد گرفتن از توده ها از بوروکراسی حزب و دولت مدد میگرفت که این کار اساساً نادرست بود. اگر چه بوروکراسی زمان استالین در مجموع خدمت گذار توده ها بود و هنوز از آنان فاصلۀ طبقاتی نگرفته بود، ولی باید به یاد داشت که بوروکراسی حزب و دولت، در جامعۀ سوسیالیستی باید طبق وصیت لنین تحت نظارت و نیز پاسخگوی مستقیم توده ها باشد و نمیتوان در یک مبارزۀ درون خلقی به آن اتکای اساسی داشت. کاری که دادگاههای استالین می کردند، میبایست میتینگ ها، تظاهرات و جلسات وسیع توده ها بکند. البته ممکن است مسئله ای را که احتیاج به سالها مبارزات توده ای و بحث عمومی در سطح وسیع کادرهای حزبی دارد با یک دستور کمیتۀ مرکزی حل کرد، ولی نتیجۀ کار چه میشود؟ اولا چه چیزی درستی این راه حل را تضمین می کند؟ دوماً مسئله فقط در مورد خاص حل می شود و دوباره به شکلی دیگر در زمانی دیگر قابل احیا است و سوماً توده ها تربیت نمی شوند. این اصل است. مبارزه مال توده ها است، نمی توان فقط با نمایندگی از جانب آنان و بدون شرکت خودشان مبارزه کرد. توده ها باید همیشه حق رأی داشته باشند، سازمان حزب و دولت را در هر سطحی بازرسی کنند و تجدید سازمان دهند. توده ها حق دارند حتی علیه کمیتۀ مرکزی و نیز کنگرۀ حزب مبارزه کنند.

البته چنانکه باز هم گفتیم، به این نکته نیز باید توجه داشت که بوروکراسی زمان استالین هنوز از توده ها جدا نشده بود و شدیدا مورد حمایت توده ها بود. مثلا در سال 1937 یعنی یکسال پس از اعدام زینوویف، کامنف و غیره که همه در گذشته از رهبران معروف حزب بودند و نیز سالها پس از تبعید تروتسکی، در انتخابات شورای عالی اتحاد شوروی از 94 میلیون نفر دارندگان حق رأی در اتحاد شوروی، 91 میلیون نفر یعنی 8/96 در صد آنان در انتخابات شرکت کردند و از این عده 89 میلیون و 844 هزار نفر یعنی 6/98 درصد آنان به نامزدهای جبهۀ ائتلافی حزب کمونیست و غیر حزبی ها رای دادند و تنها 632 هزار نفر به نامزدهای دیگر رای دادند، بطوری که همه نامزدهای جبهه ائتلافی کمونیست ها و غیر حزبیها بدون استثنا انتخاب شدند و این شگفت انگیزترین پیوندی است که بین حزب(دولت) و خلق میتوان وجود داشته باشد. حمایتی بالاتر از این ممکن نبود تا توده ها از استالین بکنند. این کار یکسال پس از اعدام رهبران بزرگ منحرفان و 8 سال پس از اخراج تروتسکی انجام گرفت. در واقع توده ها زیر احکام اعدام را مصممانه امضا کردند. درست بدین جهت است که اشتباهات استالین را باید اشتباهات درجۀ دوم نامید. به هر حال، کوتاه سخن اینکه استالین در مبارزات خود علیه منحرفان، از دستگه بوروکراسی زیاد استفاده کرد، البته دستگاه بوروکراسی در زمان او مورد حمایت شدید توده ها بود، ولی راه او اساساً اشتباه بود. زیرا نتوانست سنت مبارزۀ اصولی درون خلقی را ایجاد نماید و بدین جهت سالها پس از مرگ او بوروکراسی حزب و دولت جامعۀ سوسیالیستی شوروی که از توده ها فاصله گرفته بود از درون خود رویزیونیزم جدید را زائید و خط مشی پرولتاریائی استالین به دلیل بی تجربگی و اشتباه تاریخی اش از آن شکست خورد.

"سازمان چریکهای فدایی خلق

توضیحات:
1- اندیشه و هنر، سال 51، شماره 6
2- به نقل از اندیشه و هنر، همان
3- گفته یک روشنفکر بورژوا – هومانیست
4- ی و استالین، مصاحبه با امیل لودیک نویسنده آلمانی در سال 1938، صفحه 1 (به نقل از شرح حال مختصر یوسف ویساریونیچ استالین).
5- روزنامۀ پراوادا شماره 136، 16 ژوئن سال 1926 به نقل از شرح حال مختصر یوسف ویساریونیچ استالین).
6- دربارۀ کمونیسم کاذب خروشچف و آموزش های آن برای جهان، از روزنامه های ژین من ژیباتو و خون چی، نسخۀ دستی، صفحۀ 19.
7- تلفیق کامل کار فکری و بدنی فقط در جامعه کمونیستی ممکن است.
8 - حتی در زمان لنین و در آستانۀ انقلاب اکتبر زینوویف و کامنف به بهانه مخالفت خود، نقشۀ قیام مسلحانه را از پیش در یک روزنامۀ منشویکی فاش ساختند.

تایپ و تکثیر: ایده نو، دنیای نو
منبع: چهار رساله از چریکهای فدایی خلق 1356
سایت: آرشیو اپوزوسیون ایران

نقبی به صورت بندی اجتماعی

2008-09-10T07:58:00.000-07:00

نقبی به صورت بندی اجتماعی

در لوای یک جمله که خیلی وقت است مد شده...

بارها و بارها شده که در بحثی که با یکی از مردم، پیر و خصوصا جوان، مرد و خصوصا زن، غیرمذهبی و خصوصا مذهبی، افرادی با خاستگاه طبقاتی بالایی و بخصوص افرادی با خاستگاه طبقاتی تحتانی آغاز می کنیم و از موضعی مارکسیستی به ایده ها و نظرهای قدیمی و ارتجاعی برخورد می کنیم با این جمله برخورد کرده ایم: "البته نظر من این است و نظر تو آن، نظرها با هم متفاوت است و من به نظر تو احترام می گذارم." چرا این جمله اینقدر مد است. به نظر من وقتی رفتاری و روش رفتاری مد می شود و برای مدت طولانی مد باقی می ماند لزوم دارد که به آن در قالب جریانات اجتماعی کلان جامعه به بحث گذاشته شود و حتما پرداختن به آن می تواند نتایج جالبی از کل سیستم سیاسی-اجتماعی جامعه را عرضه دارد. این قضیه نیز به نظر من ارزش آن را دارد که لا اقل چند کلامی راجع به آن، ساختارهای اجتماعی سازنده آن و نمونه های بارز اجتماعی آن که در زندگی روزمره با آن مواجهیم سخن گفت. چرا مردم علاقه دارند در هر بحثی سریعا این قضیه را خاطر نشان کنند که هر کس برای خود افکار و ایده هایی دارد و این جزء حریم شخصی افراد است و نباید بدان بی احترامی کرد.

فکر می کنم بهتر است بحث را اینگونه آغاز کنیم که این جملات ناشی از چیست و دلیل مد شدن اینها چیست. هرکسی در شرایطی بخواهد یک بحث جدی، پیگیرانه و سمج را در موردی خاص با یکی از دوستان خود راه بیاندازد حتما با این جملات روبرو خواهد شد (ولی نه به یک درجه و به یک اندازه). در گام اول این جملات ناشی از یکی از کارکردهای جوامع سرمایه داری است و از این رو فکر نمی کنم تنها متعلق به ایران باشد که برعکس فکر می کنم در ایران با این جملات کمتر از جاهای دیگر جهان نیز روبرو باشیم. در این مورد در انتهای نوشته صحبت خواهیم کرد. اکنون بهتر است برای روشن شدن قضیه مختصری راجع به کارکردی از نظام سرمایه داری که "اتمیزاسیون" خوانده می شود چند کلامی حرف بزنیم. سرمایه داری انسانها و جامعه انسانی را از هم متلاشی می کند. رابطه های انسانی را به سطح کیفی نازلتری تقلیل می دهد و رابطه انسانها را بسوی یک رابطه صرفا تجاری و مبتنی بر کارکرد سود سوق می دهد. آدمها با هم رابطه برقرار می کنند و جور می شوند تا جایی که معامله شان به هم جوش بخورد یا بتوانند از هم بهره های اقتصادی بکشند. حتی رفتارهای اجتماعی اولیه انسانی، مثلا مسئله جنسی و عشقی به یک رابطه تجاری تبدیل می شود- حتی اگر طرفین این را به صراحت اقرار نکنند. – می شود در جامعه ایران به قسمت عمده مسئله عشق و ازدواج اینگونه نگریست. پسران برای بهره کشی جنسی از جنس مخالف خود "عاشق" می شوند، برای آنکه به این خاطر پول خرج فاحشگان نکنند و دختران برعکس برای ولخرجیهای پسر طرف خود حاضرند دل به دریای عشق بزنند. شاید دوستان و رفقای رمانتیک ما از این جملات برآشفته شوند و آن را خلاف واقعیت بخوانند ولی می توان نهایت و سرنوشت پروسه رشد دمل چرکین "عشق" را در غایت طبیعی آن، ازدواج و مراسم منحصر بفرد آن در ایران جست. اینجا دیگر مسئله دقیقا بر یک مدل تجاری و معامله پرسود قابل تطبیق است. فکر نمی کنم بحث سر مهریه و قباله و ... و خلاصه هر فکر و خدعه اقتصادی که در این زمینه به فکر طرفین خطور می کند و بعضی وقتها کار را به جاهای باریکی هم می کشاند، برای کسی نا آشنا باشد. ازدواج صورت می گیرد در صورتی که معامله جوش بخورد! این خلاصه تغییرات یک امر ابتدایی اجتماعی در دنیای گندیده سرمایه داریست. باقی روابط اجتماعی نیز بیش و کم با چنین استحاله کیفی روبرو هستند.

گستردگی حضور خرده بورژوازی در آرایش طبقاتی جامعه بیشتر این حاکمیت خرده معاملات را بر روابط اجتماعی روزمره نیرو می بخشد. خرده بورژواها اعم از کاسبکار و بقال و ... تا دانشجوی روشنفکر حامل چنین طرز فکری هستند. طبقه کارگر از لحاظ عینی با این سنن کاسبکارانه بیگانه است چون شرایط تولیدی او این مسائل را برایش ایجاب نمی کند اما از آنجا که طبقه کارگر در "شهر ممنوعه" زندگی نمی کند و میان او و طبقات دیگر جامعه "دیوار چین" کشیده نشده است همواره بخشا یا تماما! همه سنن بورژوازی و خرده بورژوازی را به عاریت می گیرد و به هر حال طبقه کارگر نیز اسیر آن است. این کارکرد سرمایه داری بخصوص در جوامعی که خرده بورژوازی وسیعی را شامل می شوند خودبخود به تغییر کمی روابط انسانی، مرزبندیهای فرد با اجتماع، بی اطمینانی انسانها به هم، بیگانه شدن با مفاهیمی چون اتحاد، تعاون، تشکیلات که چون هیولایی که قرار است همه چیزی که فرد دارد را از او سلب کنند و نهایتا خط کشیهای انسانها به دور خود منجر می شود. مسئله ای که بسرعت به سنتی اجتماعی بدل می شود و حتی بصورت سیستم های فکری تئوریزه نیز می شود. جالب این که این شکل اجتماعی به صورت وسیعی تئوریزه نیز می شود. این تئوریزایسون البته نه بصورت کلاسیکی که مورد انتظار ماست اما در همه کتب روانشناسی، روزنامه ها و مجلات منتشره، برنامه های تلویزیونی و ... به شکل بارزی به چشم می خورد.

همانطور که گفته شد این جمله که "البته من به تفکرات شما احترام می گذارم" در وهله اول به این معناست که ما در جامعه ای که افراد دوست دارند دیوارهایی بدور خود بکشند و خود را از مخاطرات دنیای بیرون حفظ کنند زندگی می کنیم. و البته گویش سالوسانه احترام آمیز خرده بورژوازی مفهوم این جملات را وارونه نشان می دهد در حالی که واقعیت امر این است: به حریم و مرز من وارد نشو اگر نه بد می بینی!(این هم لحن لمپنی اش بود که به هر حال با صداقت بیشتری توام بود) این شکلی از رفتار یک جامعه سرمایه زده است. این همانی است که ما بعد از برخورد با آن می فهمیم که کار کمونیستی و امر تدارک انقلاب با چه مشکلاتی در مقوله اتحاد با توده ها مواجه است و این که آغاز(و نه به سرانجام رساندن) کار ایدئولوژیک انقلابی در چه وسعتی دشوار است و نیازمند از پیش رو گذراندن چه موانعی است. با این حال این تنها صورت قضیه بود در صورتیکه محتوا بسیار گسترده تر و عمیق تر از آنی است که ما در ظاهر مشاهده می کنیم.

در وهله دوم باید این مرزهای فردی را شکاف دهیم و ببینیم که در درون آن چه می گذرد. آیا قضیه اینگونه است که انسانها بدور خود مرز و حصاری می کشند و چون یک اتم یا یک سلول خود کفا در داخل آن به نوآوری و به دست آوردن مفاهیم انسانی فردگرایانه می پردازند! و صرفا با دنیای بیرون شریانهای اقتصادی برقرار می کنند. فکر می کنم این ساده لوحانه ترین سبک برخورد با قضایاست. حقیقت این است که با فردگرایی هیچ استقلالی کسب نمی شود. هیچ مصونیتی از دست یازیهای اجتماعی به محدوده فردی اشخاص بدست نمی آید. بر عکس این خود نوعی از ظلم و استثمار نسبت به انسانهای طبقات تحتانی و در عوض دل خوش کردن آنها به داشتن همین "چاردیواری اختیاری" است. در حقیقت این بهترین ساختار اجتماعی است که برای حفظ نظام کهن و اشاعه ایدئولوژی حاکم به تکامل رسیده است. این نتیجه سرکوبهای اجتماعی مبارزات طبقات تحت ستم و حاصل چندین نسل تجربه مبارزاتی طبقات حاکم است. سلولهای جدا جدای جامعه از آن جنبه جدا می مانند که به نفع طبقات حاکم باشد و قدرت حاکمین را تحکیم کند اما آنها مجبورند از آن جنبه در یک مجموعه کامل اجتماعی قرار بگیرند که سوخت و ساز نظام اجتماعی حاکم را ممکن کنند. از این رو در این سیستم سلول بندی جامعه که انقلاب اجتماعی با وجود آن عملا ناممکن است و اشاعه افکار و ایدئولوژی مترقی و کمونیستی در آن به در بسته می خورد برعکس ایدئولوژی طبقات ستمگر حاکمه، سرمایه داری با بهترین راندمان در آن اثر می کند. بنابراین این شکل و صورت بندی اجتماعی حاوی محتوایی به قرار زیر است: ایدئولوژی سرمایه داری.

استقلال و جدایی واقعی این سلولها از دنیای بیرون نسبی است. یعنی تا آنجا مستقل و واقعا جدا هستند که سوخت و ساز نظام کهنه،(نه فقط سوخت و ساز اقتصادی بلکه مهمتر از آن سوخت و ساز ایدئولوژیک) را خدشه دار نکنند. بنابراین می توان گفت که ما با مجموعه ای بی شکل و بی هویت متشکل از تعداد زیادی "چاردیواری اختیاری" طرف نیستیم بلکه برعکس با یک سیستم اجتماعی طرفیم که هر سلولش را به میزان کافی تغذیه می کند تا بتواند به حیاتش ادامه دهد. اما آنچه در هر سلول می گذرد جدا و مستقل از جامعه بیرون نبوده بلکه انعکاسی از آن است. بنابراین در این سلولها افکار مترقی و انقلابی و مخالف با وضع موجود به صورت خودجوش ابداع نمی شود و رشد نمی یابد که برعکس دقیقا تمام زباله دان ایدئولوژیک نظام حاکم در هر چاردیواری خالی می شود و محتوای فکری و عقیدتی هر سلول و به عبارتی هر انسان را تشکیل می دهد. حال این تفکرات و این ایدئولوژی به نفع این انسانها باشد(از طبقات ستمگر باشند) و خواه نباشد(از طبقات و اقشار محروم و تحت ستم باشند).

نتیجه گیری ای که از بررسی ماهیت این اتمیزاسیون حاصل می شود به ما می گوید پشت این حرف که "هرکسی عقاید خود را دارد. من به نظر تو احترام می گذارم" علاوه بر مسئله سلول بندی و تغییر نوع روابط اجتماعی در نظام سرمایه داری مسئله دومی نیز نهفته است که بسیار از مسئله اول مهم تر و مبرم تر نیز هست. و آن این است که این نظرات شخصی و این سیستم شخصی که افراد برای خود ساخته اند از مصالحی با جنس ایدئولوژی حاکم تشکیل شده است و چیزی فارغ از جامعه و بدور از مسائل جاری آن نیست. اینکه "هرکس برای خود نظرای دارد و ... " را ممکن است یک مارکسیست بشما تحویل دهد و البته ممکن است یک بسیجی! هر دو در شکل یکسانند. اما محتوی حرفها که از زد و خورد اجتماعی بیرون تعیین می شوند طبعا متفاوت اند. اما مهم اینجاست که یک طرفدار نظام فعلی وقتی این سخنان را می گوید آگاه است که نظام حاکم با این صورتبندی اجتماعی و لاجرم با این جملات کذایی هماهنگ و مانوس است اما این عزیزی که خود را مارکسیست(و چه بسا به علاوه لنینیست) نیز می نامد نمی فهمد که نظامی که او در پی آن است(سوسیالیسم) برای بنا شدن بر خرابه نظام فعلی باید خود این صورتبندی اجتماعی را نیز زیرو رو کند و این حرف زدن او به این سبک به معنی تایید نظام فعلی، صورت بندی اجتماعی فعلی و نهایتا کلیت وضع فعلی است!

حال می خواهم کمی بیشتر به این مسئله بپردازیم که محتوای ایدئولوژیکی این "چاردیواری اختیاری" ها را چه چیزی تشکیل می دهد. این را می توان بخوبی بنا بر تجربه بحث تشخیص داد. خرافات و مذهب، جهل و بی خبری نسبت به اوضاع و احوال اجتماعی و سیاسی، سیاست گریزی، ترس و جبن، تن دادن به وضع موجود، افکار نژاد پرستانه و مردسالارانه و ... محتویات تفکرات و ایده های غالب هر سلول است. این است که مثلا انتظار ندارم با زن یا دختری بحث نکنم – که البته در ابتدا همان جملات کذایی را خاطر نشان کرده است – و بعد از او جز قبول و تن دادن به وضعیت فعلی اش و حتی ارزش دانستن آن! چیز دیگری بشنوم. به همین سبک در بحث با یک کارگر نمی شود امید زیادی داشت که جز ستایش سبک فعلی که به هر حال یک "بخور و نمیری" به او می رساند حرف تازه ای نیز بشونم! همین قضیه و کما بیش برای کلیه اقشار تحت ستم جامعه قابل تعمیم است. می توان گفت در هر سلول که بر طبق مدل ایدئولوژیک حاکم و بر اثر کارکرد دستگاههای ایدئولوژیک آن شکل گرفته، مذهب نقشی اساسی و مهم ایفا می کند. همینجاست که بعضی به اصطلاح کمونیستها با چهره ای حق به جانب و شاداب بلند بلند فریاد برمی آورند که: "به به! دیدید بالاخره تلاشهای ما(!) به سرانجام رسید. مردم در ایران به ماهیت ارتجاعی مذهب پی بردند و آن را به امری خصوصی تبدیل کردند." و البته منظور آنان این است که در این پروسه – که البته به دروغ و ریاکاری خود را در آن دخیل می دارند – مذهب به امری خصوصی هر انسان بدل گشته است و البته این گامی است به پیش! باید درباره این اظهار نظر گفت که جز مزخرف محض چیز دیگری نیست. زیرا اینان دقیقا نمی توانند تشخیص دهند که مذهب هرچند در در حصار فردی منعکس شده است ولی این مذهب چیزی نیست جز موجودیت اجتماعی آن، با همان کارکرد و با همان نتایج و فجایعی که به بار می آورد و اگر جز این بود مذهب چگونه می توانست به حیات و بازتولید خود در جامعه ادامه دهد و آیا نمی بایست با این سبک و سیاق تا به حال نابود می شد. این رفقا فکر می کنند کارکرد اجتماعی مذهب فقط در نماز جمعه، تاسوعا و عاشورا و نظری پختن و حج رفتن و ... نمود پیدا می کند که البته این فقط توجه به فرمها و پی نبردن به محتواست. از سوی دیگر حتی کسانی که می گویند: البته هر کس عقاید خود را دارد و ... هم ابدا منکر شرکت خود در این مراسم اجتماعی مذهبی نیستند بلکه آن را نیز نوعی از "استقلال عقاید" و جزئی از "چار دیواری اختیاری" خود می دانند. البته لازم نیست که بگوییم که آنان چه چیزهای دیگری را نیز نوعی از "چار دیواری اختیاری" ها می دانند! این یک درک لیبرالیستی و بورژوازی از محدوده های شخصی است. بر عکس بنا بر اسلوب علم مارکسیسم همه محتوی فکری هر سلول، نشئت گرفته از نظامهای اجتماعی حاکم و در راستای تداوم آنها هستند. و تا وقتی که نظام اجتماعی مبنی بر بندگی و استثمار و بندگی انسانها حاکم است ماهیت این "استقلال عقاید" و این "داشتن حریم شخصی" نیز در هر نوع اش چیزی نیست جز نوعی از بردگی و جلوه ای از تخاصم طبقاتی حاکم بر جامعه و دقیقا به معنای تحت تاثیر مظالم جامعه بودن.

همانطور که اشاره شد شرایط "اتمیزاسیون" جامعه در کشوری مثل ایران بسیار کمتر از کشورهای پیشرفته و دموکراتیک است. اینکه چرا اینگونه است به نظر من برمی گردد به سابقه و شرایط رشد ناموزون سرمایه داری در کشورها. و این صرفا تفاوتها در شکل را بیان می کند در حالی که ممکن است در محتوای این اتمیزاسیون که در بالا بطور مفصل شرح آن رفت تفاوتهای عمده ای موجود باشد. اما اینکه چرا در ایران و دیگر کشورهای تحت سلطه حتی با پایین تر بودن اتمیزاسیون از لحاظ کمی، ضرر آن به امر انقلاب بسیار بیشتر از اتمیزاسیون در کشورهای پیشرفته است را باید در محتوای آن جست. زیرا این کشورها به عنوان کشورهایی که عامل عینی انقلاب در آنها شکوفان شده است و حلقه های ضعیف تر نظام امپریالیستی جهانی را تشکیل می دهند، باید خط شروعی برای انقلاب جهانی پرولتری باشند. اما شرایط ذهنی حاکم بر جامعه که شامل آنچه بصورت ارگانیک و سیستماتیک در هر سلول بازتاب می شود نشان دهنده آمادگی انقلابی نیست. یعنی اینکه جنبش های سیاسی که باید به رشد شرایط ذهنی انقلاب همپای شرایط عینی آن بپردازند و استعدادهای انقلابی توده ها را با شرکت آنها در صورت بندی های نوین اجتماعی بصورت بالفعل در بیاورند در این امر ناموفق بوده اند. در عوض نظام حاکم توانسته است بخوبی از خلاء موجود استفاده نموده و راهها را بروی بروز آگاهی انقلابی و مترقی ببندد. وظیفه نیروهای انقلابی در بدایت امر این است که برای راهیابی ایدئولوژی انقلابی در میان طبقات تحت ستم و اقشار محروم خلق باید بر این صورت بندیهای اجتماعی که ماهیتا در نظر و در عمل در تضاد با خط تغییر آگاهانه وضع موجود به وسیله یک انقلاب اجتماعی است فائق بیایند وگرنه نمی توان موجب شکل گیری و رشد جریانی شد که می خواهد با در دست داشتن آگاهی رهایی بخش طبقه کارگر، متشکل، منسجم و با اتکا به اصولی چون تعاون، ایثار و همبستگی که سرتاپا با صورتبندی فعلی جامعه مغایرند، نظم نوین را جایگزین اوضاع فعلی نمود.

گورکن

شهریور 87

بدرود با محمود درویش

2008-09-02T15:21:00.000-07:00

بدرود با محمود درويش

«من از آسمان نخستين خويشم از تهيدستان كوچه پس كوچه ها كه سرود مى‌خوانند و مقاومت ميكنند، مقاومت ميكنند مقاومت ميكنند». (از شعر «احمد عرب» ۱۹۷۶)

با كمال تأسف مطلع شديم كه محمود درويش، شاعر بزرگ فلسطين و جهان عرب، هنرمندى مدرن كه با بينشى عميقاً انسانى بيش از ۴۰ سال در خط مقدم مبارزه براى كسب حقوق از دست رفتهء مردم خويش رزميد و شعرش ورد زبان مردم بود، روز شنبه ۹ اوت ۲۰۰۸ در سن ۶۷ سالگى در پى سومين عمل جراحى سخت قلب در يكى از بيمارستان هاى آمريكا درگذشته است. در اين مصيبت، ما خود را با همهء مبارزان در فلسطين و در سراسر جهان شريك ميدانيم و يقين داريم كه وى نماد رشد فرهنگى و ارزش هاى والاى خلق فلسطين و همهء بشريت باقى خواهد ماند.
ما به جاى هر سخنى دربزرگداشت آن انسان والا، و تاريخ و مبارزه خلقى كه او را پرورد، ترجمه اى از دو شعر وى را كه تا كنون بدين شكل به فارسى منتشر نشده است به دوستداران فرهنگ و هنر و شعر و مقاومت فلسطين تقديم مى كنيم و توجه خوانندگان علاقمند را به برخى ديگر از آثار او كه همواره زينت بخش سايت ما (ستون فلسطين) بوده جلب مى‌كنيم.

انديشه و پيكار
- - - - - - - - - - - - - - - -
(شاعر در اين اثر كه كمتر از يك ماه پيش، يعنى در ۲۲ ژوئيه گذشته سروده، با طنزى گزنده وضع كنونى اعراب را كه راه حلى برايش نمانده به تمسخر مى‌گيرد.)

سناريو از پيش آماده شده است

محمود درويش

فرض كنيم الآن ما فرو افتاديم
من و دشمن،
فرو افتاديم از فضا
در گودالى...
چه خواهد شد؟

سناريو از پيش آماده است:
ابتدا بختمان را انتظار مى‌كشيم...
شايد نجات دهندگان ما را اينجا بيابند
و طناب نجات برايمان بيندازند
آنوقت او ميگويد: من اول
و من ميگويم: من اول
او مرا ناسزا ميگويد و بعد من به او ناسزا ميگويم
بى هيچ فايده اى،
طناب كه هنوز نرسيده است.../

بنا بر سناريو:
من پيش خودم زمزمه ميكنم كه:
اين را ميگويند خودخواهى آدم خوش بين
بى آنكه بخواهم بدانم كه دشمنم چه ميگويد

من و او
شريكيم در يك دام
و شريكيم در بازى احتمالات
انتظار ميكشيم طناب را... طناب نجات را
تا برسيم هركدام جداگانه
و بر لبهء گودال - پرتگاه
به آنچه هنوز برايمان باقى ست از زندگى
و جنگ...
اگر توانستيم نجات بيابيم!

من و او
مى ترسيم با هم
و هيچ حرفى با يكديگر نمى زنيم
از ترس... يا چيز ديگر
آخر ما دو دشمنيم.../

چه پيش خواهد آمد اگر اژدهايى
طبق صحنه هاى سناريو
همينجا سر برسد
و فش فش كند تا ما دو ترسيده را با هم ببلعد
من و او؟

بنا بر سناريو:
من و او شريك خواهيم شد در كشتن اژدها
تا هر دو نجات يابيم با هم
يا هريك جداگانه...

اما هرگز زبان نخواهيم گشود به سپاسگزارى و تبريك
براى آنچه با هم انجام داده ايم
زيرا نه ما، بلكه غريزه
به تنهايى از خويش دفاع كرده
و غريزه هم كه ايدئولوژى ندارد...

گفتگو هم نكرده ايم
به يادم آمد مفهوم گفتگوها
در بيهودگى مشترك
وقتى پيش از اينها به من گفته بود:
آنچه مال من شده مال من
آنچه هم مال تو ست
مال من
و مال تو!

با گذشت زمان، زمان كه ماسه است و كف صابون
آنچه بين ما ست و ملال شكستند سكوت را
گفت: چه بايد كرد؟
گفتم: هيچ... همهء احتمالات را مى‌آزماييم
گفت: اميد از كجا مى‌آيد؟
گفتم از فضا
گفت: آيا فراموش نكرده اى كه من ترا دفن كرده ام در گودالى
اين چنين؟
گفتم چيزى نمانده بود فراموش كنم زيرا فردايى بى باران
دستم را محكم گرفت و كشيد... و خسته شد، دور شد
به من گفت: آيا حالا با من مذاكره ميكنى؟
گفتم: بر سرِ چه با من مذاكره ميكنى الآن
در اين گورچال؟
گفت بر سرِ سهم خودم و سهم تو
از بيهودگيمان و از گور مشتركمان
گفتم: چه فايده؟
زمان از دست ما گريخت
و سرنوشت از قاعده منحرف گشت
اينك قاتلى و مقتولى
در يك گودال خوابيده اند
... و بر شاعرى ديگر است كه سناريو را پى گيرد
تا آخرش!
(ترجمه از متن عربى: تراب حق شناس)

نشانى سايت محمود درويش با آثارى از وى به عربى و انگليسى: www.mahmouddarwish.com

منبع: www.peykarandeesh.org

معرفی کتاب

2008-09-01T07:06:00.000-07:00

معرفی کتاب: حملات دگمارویزیونیستی علیه اندیشه مائو را در هم بشکنیم!

اگر می خواهید بدور از ابراز نظرها و سخن پردازیهای رایجی که برعلیه انقلاب چین و اندیشه رفیق مائو بر سر زبانهاست نگاهی واقع بینانه و از موضعی انقلابی نسبت به عملکرد رفیق مائو و واقعیت انقلاب چین داشته باشید؛ اگر می خواهید ماهیت ابتذال و نخ نمایی بودن اتهاماتی مثل "دهقانی بودن خط مائو" و ... صدها اتهام دیگر چون این را که در آن زمان از سوی دولت رویزیونیست و خائن اتحاد شوروی علیه مائو و انقلاب چین به کار رفت و امروزه همانها تبدیل به قرقره گلوی جریانهای از راست راست(روزنامه های جمهوری اسلامی و فعالین سیاسی بریده) تا نیروهای به اصطلاح چپ و انقلابی (سلام دموکرات و منصور حکمت و تروتسکیستها) شده است بشناسید، شما را به خواندن این پلمیک جلب می کنم. این کتاب را می توان شرح کاملی از آنچه در چین انقلابی و به رهبری رفیق مائو روی داد دانست. این کتاب در ذیل هدف پاسخ دادن به اتهامات دگمارویزیونیستی خوجه به اندیشه انقلابی مائو(رهبر وقت حزب کار آلبانی) مسائلی از انقلاب چین را باز می کند و نظرات و عملکرد مائو در این موارد را می آورد که خواندن آن برای کسانی که مدت مدیدی است از مائو و انقلاب چین چیزی جز همین اتهامات و انگهای رویزیونیستی و البته در جلدهای رنگارنگ(اسلامی گرفته تا حکمتیستی) چیزی نشنیده ایم تازگی فراوانی دارد. خواندن جدی و دقیق این اثر را به دوستان و رفقایی که هنوز به عمل انقلابی می اندیشند و چاره ایران را انقلاب پرولتری قدم گذاشتن در راه سوسیالیسم می دانند توصیه می کنم.

از طرفی پیشنهاد می کنم به نارسایی ها و کمبودهای این کتاب یعنی عدم پرداختن به مسئله چرایی و چگونگی گردش به راست دولت جمهوری خلق چین و سیاستهای اشتباه آمیز حزب کمونیست چین در روابط بین الملل در دهه هفتاد و تحت هدایت مائو تسه دون دقت شود و سعی گردد این قضیه از کانال های دیگری مورد پیگیری قرار گیرد.

برای خواندن این کتاب اینجا را کلیک کنید.

گورکن

مــا و مسئله اعدام

2008-08-26T14:05:00.000-07:00

مـــــا و مسئله اعدام

کمونیست ها مادامی که به دامان لیبرالیسم و مصلحت طلبی بورژوا مآبانه در نغلطیده باشند نمی توانند اعدام و ضرورت آن را بطور کامل نفی کنند.

کمونیستها یاد می گیرند دید طبقاتی و جستجوی منافع طبقاتی را در برخورد با هر مسئله ای، خرد و کلان به کار ببرند. این جوهره یک برخورد کمونیستی واقعی است. مسائل هر چه حساس تر باشد و هر چه نتایج حاصله از تحلیل ما جنجال برانگیز تر باشد بیشتر موظفیم تا در به کاربستن متد مارکسیست لنینیستی در برخورد با پدیده مورد نظر جدی و با وسواس عمل کنیم. یعنی آنکه فارغ از کمپین های هیستریک و تبلیغاتی که ممکن است از نتایج بحث و ابراز نظر ما و از سوی لیبرالیستها و سوسیال هومانیستها برخیزد باید تنها و تنها یک ملاک را برای ارائه نظرات خود مورد توجه قرار دهیم. مارکسیسم لنینیسم. یعنی دست بردن به ریشه های طبقاتی هر مسئله اجتماعی، و فرموله کردن آن مسئله بر اساس منافع طبقاتی و رسیدن به نتایج عملی در راستای نفع و برتری طبقه کارگر در میدان مبارزات طبقاتی. و این به معنی هر چه روشن تر کردن راه انقلاب پرولتری است. مارکسیسم لنینیسم هیچگاه از موضع اخلاق حاکم بر جامعه حرکت نمی کند و هیچگاه اسیر و مرعوب رایجات و "جا افتاده" های اخلاقی و روانی موجود نمی شود. برعکس هر آینه به نقد این سنتهای ارتجاعی بورژوازی می رود و آنها را به مبارزه می طلبد. که اگر چنین نکند جوهره انقلابی و طبقاتی خود را از دست می دهد و چیزی می شود در ردیف ایدئولوژیهای بورژوازی چپ نما نظیر سوسیال هومانیسم و کمونیسم کارگری و ...

عیار مارکسیسم لنینیسم این تنها راه رهایی طبقه کارگر و همه زحمتکشان و رنجبران از دنیای زور و ستم و چپاول در برخورد با مسائل بغرنج مبارزاتی و انقلابی و موضع گیری در قبال آنها مشخص می گردد. یکی از این مسائلی که در شرایط فعلی می تواند نشان دهد یک سازمان، حزب یا خط سیاسی چقدر مارکسیست لنینیستی است برخورد با مسئله اعدام است. شاید بتوان گفت مسئله مجازات اعدام بخودی خود مسئله ای بغرنج نیست و شاید در شرایط و در روزگاران پیش این مسئله کاملا برای کمونیستها و انقلابیون حل شده بود ولی از آنجا که هیچ مسئله ای در انتزاع از شرایط پیرامونی اش قابل بررسی نیست می بینیم که همین مسئله اعدام که سالها پیش به طور کامل یک مسئله حل شده بود امروز به یک وادی جدال لفظی و ایدئولوژیک نیروهای چپ بدل شده است. می توان دو نظریه را در این باره عمده تلقی کرد. یک عده معتقدند که اعدام باید بطور کامل و بدون بروبرگرد ملغی شود و عده ای دیگر مشروط بودن الغای این حکم را خواستارند یعنی آن را وابسته به شرایط مبارزات طبقاتی در جریان و حتی آن را در بعضی موارد اجتناب ناپذیر می دانند. کدام درست می گویند؟ به این خواهیم پرداخت. ما طرفدار کدام نظریه ایم؟ البته گروه دوم.

مسئله اعدام یک مسئله کلی است. مثل اخلاقیات. مثل ارتش. مثل جنگ. مثل علم. مثل دولت. مثل ایدئولوژی. و به خودی خود مسئله ای مجرد. یعنی بریده از پایگاه و بستر طبقاتی مشخص. نمی توان جنگ را بطور کلی نفی کرد. چرا؟ چون بطور کلی عادلانه بودن یا نبودن آن مبهم است. چون معلوم نیست این جنگ در راستای ترقی و تکامل تاریخی است یا در جهت عکس آن. جنگ آزادیخواهانه و انقلابی است یا جنگ امپریالیستی. سوسیال هومانیستها که مخالف هر گونه جنگی هستند به قول لنین "دست از مارکسیسم شسته اند". دولت چه؟ آیا می توان منکر دولت در هر حالتی شد. می توان مخالف هر گونه قدرت دولتی بود. کمونیستها تنها مخالف دولتهای بورژوازی و ارتجاعی هستند و با آنها مبارزه می کنند ولی می دانند لاجرم بعد از سرنگونی قدرت دولتی باید دولت طبقه کارگر، دیکتاتوری پرولتاریا برقرار شود تا به ضروریات تاریخی پاسخ داده شود. موافقت با دولت در هر حالتی و مخالفت با آن در هر حالتی دو انحراف سوسیال دموکراسی و آنارشیسم است و نه کمونیسم. ایدئولوژی چطور؟ می توان مخالف هر گونه ایدئولوژی بود؟ به صرف اینکه ایدئولوژی با آگاهی و علم فرق دارد. باز هم نمی توان کمونیست بود و مخالف هر گونه ایدئولوژی. کمونیسم به نوبه خود ایدئولوژِی طبقه کارگر است و این به معنای سنگر طبقه کارگر است علیه ایدئولوژی بورژوازی. کیفر قضایی در هر درجه از شدت و بویژه مسئله جنجالی اعدام را نیز نمی توان طبقاتی بررسی نکرد، زیرا نظام طبقاتی بر هر مسئله اجتماعی در بطن خود تاثیر می گذارد و ماهیت آن را تشکیل می دهد. تمام مناسبات طبقاتی حاکم بر جامعه لاجرم در هر مسئله اجتماعی انعکاس می یابد.

کیفر اعدام نیز یک مسئله طبقاتی است و باید با این رویکرد بررسی شود. مسئله اعدام را تنها می توان در پرتو طبقات ذینفع در این مسئله بررسی کرد و از این بررسی به نتایج منطبق با اصول مارکسیسم لنینیسم رسید. یعنی اینکه باید قبل از اعدام به حقانیت یا عدم حقانیت و مترقی بودن یا ارتجاعی بودن نظام حاکمی که در آن حکم اعدام اجرا می شود دقت کرد. در اینجا که اعدام صورت می گیرد چه طبقه ای حاکم است و این حکم چه نظام اقتصادی اجتماعی را بازتولید می کند و از گزند دشمنان و مخالفینیش مصون می دارد؟ در صورتی که سرمایه داری حاکم است و دست به اعدام و تیرباران و قتل انسانها می کند طبقه کارگر نمی تواند آن را مجاز بشمرد و به عادلانه و حقانیت این حکم رای دهد که 180 درجه بر عکس آن را یکی از حلقه های زنجیری سیستم استثمار، سرکوب، کشتار و خفقان برمی شمرد.

اعدام در حاکمیت سرمایه داری اعلان جنگ به طبقه کارگر و نیروهای مترقی است حتی اگر مستقیما علیه آنها بکار نرود. برعلیه منافع طبقه کارگر است حتی اگر بر علیه منافع آنی آنها نباشد. حتی اگر علیه دزدان و مجرمان و متجاوزین "واقعی" اعمال شود. مگر جز این است که دزدی، جرم و هرگونه ناهنجاری اجتماعی ریشه در سوخت و ساز همان جامعه دارد و برآمده از شرایط طبیعی بقای همان جامعه است. این نشانه های تناقضات و بحران ذاتی نظام سرمایه داری است که اینگونه از این منافذ بیرون می زند و گندیدگی و پوسیدگی سرمایه داری را به منصه ظهور می رساند. اما دستگاه قضایی و مجازات سرمایه داری با اعدام مجرمین، قاتلین، متجاوزین و ... نواقص خود را اصلاح یا جبران نمی کند که برعکس به دفتر عداوت خود علیه طبقات ستم کش و مردمی که بر آنها حکومت می کند برگ خونبار دیگری می افزاید و از در دیگری خونخواری و ددمنشی خود و در عین حال جدیت و قاطعیتش در حفظ حاکمیت سرمایه داری را نشان می دهد.

خلاصه کلام اینکه کمونیسم ابتدا بستر طبقاتی که این امر یعنی اعدام در آن رخ می دهد را می سنجد و اگر آن بستر در راستای منافع طبقه کارگر نبود یا سر راست در راستای عداوت و دشمنی و مکیدن شیره جان او بود، نه تنها اعدام که کلیه "صدور احکام قضایی" در هر درجه ای از شدت را برای هرکس، محکوم می شمرد و علیه آن موضع می گیرد. ولی مسلما موضع کمونیستها در قبال مقوله اعدام در دولتهای برآمده از انقلاب و در بستر نظامهای نوین اجتماعی کپی موضع آن در قبال مسئله اعدام در کشورهای تحت نظامهای سرمایه داری و مرتجع نیست. این مسئله باید از موضع طبقاتی و از زاویه مصلحت آنی و آتی طبقه کارگر سنجیده شود. سوسیال هومانیستها که با دیدن قاطعیت طبقه کارگر انقلابی در برابر ضد انقلاب، جاسوسان، ژنرال های کمر بسته به نابودی نظم نوپای سوسیالیستی، خائنین، کودتاچیان و توطئه گران در انقلاب اکتبر و همچنین دیگر انقلابها نظیر چین و ویتنام و ... جلوتر از همه مرتجعین عالم به تخطئه و لجن پراکنی علیه این انقلاب خطرناک و فاجعه آمیز پرداختند و آن را به زعم خود تقبیح کردند برایشان منافع طبقه کارگر در این جدال طبقاتی هیچ اهمیتی نداشت و تنها چیزی که این میان برای این قشر روشنفکر بورژوازی حائز ارزش بود حفظ اخلاقیات، انسان مداری و حفظ کرامت انسانی و مزخرفاتی از این ردیف بود. برعکس واقع گرایی کمونیستی حکم می کرد عملی را انجام داد که ضرورت می طلبید. یعنی اجرای حداکثر قاطعیت علیه بورژوازی که هر چند سرنگون شده بود اما همچنان هار و افسار گسیخته مقاومت می کرد و برای بازگرداندن آب رفته به جوی از هیچ جنایت و توطئه ای نیز دریغ نمی کرد. بورژوازی که در همه جبهه ها و حتی در درون حزب کمونیست به مبارزه با انقلاب و خط کمونیستی برخاسته بود و باز هم این او بود که ابتدا دست به زور برده بود و قهر ضد انقلابی را پیشه کرده بود. اعدام انقلابی نیز به مثابه یکی از تاکتیکهای نشان دادن قاطعیت انقلابی و دفاع از دستاوردهای مبارزه کبیر پرولتاریا و رنجبران انقلابی به کار بسته شد.

اعدام تنها در حکومتهای مترقی و انقلابی به کلی مردود نیست و از موضع مارکسیستی لنینیستی قابل بررسی است زیرا در این جوامع می تواند به نفع طبقه کارگر باشد و البته هم می تواند به ضرر او تمام شود. پس باید با وسواس و دقت در صدور و اجرای این حکم و تعیین شکل آن که لاجرم با شکل آن تحت حاکمیت بروکراتیک سرمایه داری متفاوت است عمل کرد. البته این که می گوییم اعدام تنها در حاکمیت های مترقی و سوسیالیستی از سوی کمونیستها به طور مشروط قابل بررسی است به این معنی نیست که اعدام انقلابی، اعدامی که در بستر نظام ارتجاعی حاضر، از سوی نیروهای انقلابی و کمونیست علیه سردمداران و نیروهای سرکوب رژیم حاکم به اجرا در می آید از نقطه نظر مارکسیستی مردود است و مورد پذیرش نیست. برعکس این اعدام خود بخشی از تحقق نظام سوسیالیستی است و قدمی است در این راه و بنابراین در همین حیطه قابل بررسی است. که آیا این اعدام مشخص با توجه به شرایط مشخص، با تحلیلی صحیح و منطبق بر اصول مارکسیسم لنینیسم صورت گرفته است و سازنده است یا نه انحرافی است به چپ و مخرب. این مسائل قابل بررسی است و کمونیستها خود را موظف می دانند بجای تحریم هرگونه اعدام و شانه خالی کردن از زیر بار برخورد اصولی با این مسئله به سبکی لیبرال منشانه، آن را بر اساس منافع طبقاتی، مرحله مبارزه طبقاتی و در راستای پیشرفت و تعالی هژمونی طبقه کارگر مورد برخورد و آنالیز قرار دهند. کمونیستها نه تنها مخالف برخورد لیبرالیستی و منطبق با رایجات "حقوق بشری" در برخورد با مسئله اعدام هستند که تعلل در قاطعیت علیه ضد انقلاب را در شرایط حساس و گره گاههای بحرانی مبارزات انقلابی علنا خیانتی به منافع پرولتاریا و انقلاب پرولتری می دانند.

طبقه کارگر و انقلابیون نمی توانند دربرابر حاکمانی که سالها با سرکوب و قتل و چپاول زندگی را بر نسل اندر نسل انسانهای زحمتکش و رنجبر جامعه سیاه کرده و آنان را زیر یوغ بردگی و بندگی کبود و چروکیده کرده اند و به عبارت واضح تر حکم اعدام را روزانه و دم به دم (نه بصورت متعارف و با شکل مرسوم ولی دقیقا با همان ماهیت ) با تحمیل استثمار، چپاولگری، جنگ افروزی، سرکوب، محرومیت از حق تحصیل، محرومیت از حق سخن گفتن به زبان مادری، اشاعه خرافات و فرهنگ ارتجاعی، مسلح کردن نیروهای ارتجاعی و ضد مردمی و انداختن آنها به جان مردم، محرومیت مردم از حقوق اولیه زندگی، مجبور کردن هزاران انسان به زندگی در حلبی آبادها و هتل کارتونها و .... علیه خلق اعمال کرده اند، سیاست مدارا و اخلاق مداری را پیگیری کند. برعکس موظف است تمام توان خود را در گرفتن سرنیزه جلاد صرف کرده و بی معطلی آن را بر قلب چرکین دشمن بنشاند.

این انتقام و این اعدام انقلابی هر چند از سوی "دیدبان حقوق بشر" و تمام ایادی سرسپرده سرمایه با قاطعیت هر چه تمام تر محکوم خواهد شد و از سوی اخلاق سرمایه داران یک عمل به غایت جنایتکارانه و فاجعه آمیز تلقی می شود، اما چه باک. طبقه کارگر و زحمتکشان انقلابی که برای ساختن دنیای نوین برمیخیزند و در این راه حاضرند بر جنازه هر مرتجع و مزدوری گام بگذارند این عمل را نه تقبیح که تکریم می کنند، از آن پرچمی می آرایند و چون یک سنت انقلابی آن را پاس می دارند.

شهریور 1387

نقش سازمان سیا در جنگ سرد قدیم

2008-08-09T14:38:00.000-07:00

مقاله انتخابی

نقش سازمان جاسوسی ” سیا”

در دوره جنگ سرد قدیم

قسمت اول و دوم

ن. ناظمی ـ شهريور ١٣٨٦

سازمان امنیتی ” سیا” نقش فراگیر کلیدی در پیشبرد سیاست های طبقه ی حاکمه‌‌ی آمریکا در دوره‌ی جنگ سرد قدیم ایفا می کرد. به غیر از نقش کلیدی که “سیا” در آماده سازی و پیاده کردن نزدیک به ٥٢ فقره کودتای نظامی در کشورهای آفریقا، آسیا ، اقیانویسه ، آمریکا لاتین و جزایر کارائیب به‌عهده داشت ، این سازمان جاسوسی در گسترده های دیگر نیز فعالیت کرده‌است.

درباره گستره های متنوعی که در آنها “سیا” وارد عمل شده و فعالیت می‌کرد، کتاب ها و مقالات متعددی در پنجاه و پنج سال که از تأسیس این سازمان می‌گذرد نوشته شده اند که بررسی آنها برای تحلیل گران و مورخین و فعالین سیاسی حائز اهمیت می‌باشند.خود سازمان سیا در ماه ژوئن ٢٠٠٧ مجبور شد که تحت فشار افکار عمومی در جهان و به‌ویژه در آمریکا ، دست به انتشار اسناد و گزارشات محرمانه‌ی ” سیاه” در پنجاه و پنجمین سال تولد خود بزند. این اسناد و گزارشات که فعالیت های غیر قانونی و جنایات سازمان ” سیا” را در اکناف جهان از سال ١٩٥٣ ( سال کودتای ٢٨ مرداد١٣٣٢) تا سال ١٩٧٣ ( کودتای یازده سپتامبر در شیلی و قتل سالوادور آلنده)می‌گیرند ، از طرف مایکل هیدن رئیس ” سیا” در سخنرانی اش در ٢١ ماه ژوئن ٢٠٠٧ در کنفرانس مورخین سیاست خارجی” به اسم ” جواهرات خانواده‌گی” موسوم شد، این اسناد و گزارشات که فقط بیست سال از فعالیت های سیا را در دوره ١٩٥٣-١٩٧٣ در بر می‌گيرند، حاوی مطالبی است که در این‌جا به بررسی بخشی از آنها می پردازیم:

تلاش در ترور و قتل رهبران جنبش های رهایی بخش ملی و کمونیست ها در کشورهای جهان سوم: به‌طور نمونه پیشنهاد به شاه ایران در پاییز ١٩٥٣ که صلاح است که او بعد از دستگیری دکتر حسین فاطمی که بعد از وقوع کودتا مخفی شده بود، او را اعدام کند. این پیشنهاد که از طرف سفیران آمریکا و انگلیس در یک ملاقاتی خصوصی با حمایت و عنایت ماموران عالی‌رتبه ” سیا” به شاه تسلیم شده بود، در سال ١٩٥٤ بعد از دستگیری فاطمی و محاکمه‌ی قلابی و غیرقانونی وی، به‌مورد اجرا گذاشته شد. نمونه های دیگر این نوع ترورها و قتل ها توسط سازمان” سیا ” قتل پاتریس لومومبا رهبر کشور کنگو در سال ١٩٦٠ و ترور سالوادور آلنده رئیس جمهور سوسیالیست شیلی در جریان کودتای ١١ سپتامبر ١٩٧٣ بود. در این دوره سازمان ” سیا” تلاش کردد که حداقل در هفت نوبت فیدل کاسترو را نیز ترور و یا مسموم سازد، ولی موفق نشد.

یک بار”سیا” به رهبر مافیای شیکاگو ( سام جیانکانا) متوسل شد که از طریق تزریق یک قرص سمی ( که توسط خود سیا ساخته شده بود) به غذای کاسترو، او را به هلاکت برساند. جاسوسی در داخل آمریکا برای شناسایی فعالین سیاسی چون ملکم ایکس، رهبران ” حزب پلنگ های سیاه ” و ….. خذف فیزیکی آنان از طریق ترور و عموما از طریق آدم ربایی نيز ازآن جمله اند. شایان ذکر است که طبق قانون اساسی آمریکا و مقررات دولتی قرار بر این است که نوع جاسوسی در داخل آمریکا توسط ” اف بی آی” ( دفتر فدارل تحقیقات) که یک نهاد سری پلیسی در داخل وزارت دادگستری آمریکا است ، انجام گردد و ” سیا” فقط ماموریت دارد که در خارج از آمریکا به جاسوسی و آدم ربایی اقدام ورزد.

نفوذ در داخل احزاب و سازمانهای چپ و به‌ویژه کمونیست ها و روخوانی هر نامه ای‌که از آمریکا توسط افراد و یا سازمانها به کشورهای شوروی، چین و …. توسط پست فرستاد می شد: باید اضافه کرد که امر نفوذ در داخل سازمانهای چپ توسط ” سیا” در جهت ایجاد انشعاب ، تشتت فکری و بدگمانی در بین اعضاء و بالاخره تضعیف و انحلال این سازمانها بیش از سی سال پیش توسط سیمور هرش طی مقالاتی در سالهای ١٩٧٢-١٩٧٤ بر ملا گشته بود. گستره‌ی فرهنگی که درآن “سیا” نقش کلیدی مهمی را در دوره ” جنگ سرد” بازی می‌کرد، در کشورهای مختلف جهان بود. در این زمینه ” سیا” تلاس می‌کرد با اشاعه‌ی اندیشه های ضد برابری و ضد کمونیستی از طریق نفوذ و سپس تأثیر گذاری برروی نهادهای فرهنگی و روشن‌فکران، از یک سو جنبش های رهایی بخش ملی را اخته و تضعیف سازد و از سوی دیگر با تبلیغات علیه ” کمونیزم بین المللی”، ” خطر سرخ” و ” خطر زرد” اقشار مختلف مردم به‌ویژه شاعران ، نویسنده‌گان و دیگر روشن‌فکران بینابینی را از مبارزه در راه هر نوع برابری طلبی و آزادیهای دموکراتیک متوقف ساخته و توجه اکثر آنها را به حمایت و جانب‌داری از سیاست کاخ سفید و ” دنیای آزاد” جلب سازد.

“سیا” از طریق گروههای متعلق به خود و با استفاده از بینادهای سرشناسی مثل ” بنیاد فورد”، و ” بنیاد راکفلر” و بعد ” بنیاد هریتاژ” و ” بنیاد موقوفات ملی برای دموکراسی” (NED) در سامانه‌ها ی فرهنگی کشورهای مختلف جهان نفوذ کرده و در مواقع گوناگون سازمان‌دهی کنفرانس های فرهنگی و نمایش‌گاههای هنری و کنسرت های با شکوه را به عهده می‌گرفته است. مضافاً ” سیا” آثار نویسنده‌گان و شاعرانی را که خط و سیاست جهانی واشنگتن را تصدیق و یا مورد توجیه قرار می‌دادند، منتشر می‌ساخت و در مواقع متعددی در گسترش هنرهای انتزاعی (آبستره) در رودر روئی با آثار هنری و ادبی که دارای محتوای ضد نظام جهانی سرمایه و یا پیام اجتماعی بودند، نقش اساسی بازی می‌کرد. ” سیا ” در دوره‌ی ” جنگ سرد” قدیم به خیلی از روشن‌فکران در کشورهای مختلف جهان، منجمله در خود آمریکا، کمک مالی می‌کرد. بعضی از این روشن‌فکران به طور مستقیم و آگاهانه از ” سیا” حقوق دریافت می‌کردند و بخش مهم دیگری نیز که به طور” غیر مستیم” حقوق بگیر بودند، بعداً ادعا کردند که هیچ وقت آگاهی نداشتند که در تهیه و اجرای پروژه های فرهنگی ” سیا” دست داشته اند. البته خیلی از روشن‌فکران و هنرمندان ضد نظام جهانی سرمایه موفق شده بودند که به هویت این روشنفکران سیاسی و” امنیتی” حقوق بگیر در آن دوره آگاهی یابند و لذا در برخورد با آنها احتیاط لازمه را به‌جا می آوردند. ولی آن‌چه که در این‌جا شایان توجه است این‌است که در آن دوره بودند روشن‌فکران و استادان حقوق بگیری که سالها با معرفی و جا زدن خود به عنوان سمپات و حامی جنبش های صلح خواهی، استقلال خواهی و ضد امپریالیستی نه تنها موفق شدند که با مهارت هویت خود را از انظار و توجه روشن‌فکران ضد نظام جهانی پنهان نگهدارند، بلکه با توسل به ترفندهای جاسوسی موفق شدند که در میان فعالین سیاسی چپ ، ملی گرا و دموکرات مقام و منزلتی کسب کنند و به محفل ها و دوره ها و جرگه های آنان نفوذ کنند. در این‌جا در ارتباط با ایران باید از دو نفر محقق و روشن‌فکر – دکتر دانلد ویلبرو دکتر ریچارد کاتم – نام برد. این دو روشن‌فکر که در سالهای مبارزاتی ملی شدن صنعت نفت و در دوره ٢٧ ماهه‌ی حکومت ملی دکتر مصدق در ایران زنده‌گی می کردند.، به‌قدری با مهارت و هوشیاری به حمایت خود از خواسته های استقلال طلبانه و دموکراتیک مردم ایران تظاهر می کردند که تعداد قابل توجهی از روشن‌فکران آنها را به محافل سیاسی خود دعوت کرده آنها را ازتبار هاوارد باسکرویل محسوب می‌داشتند. غافل از این‌که این دو محقق و استاد دانش‌گاه در آن سالهای پر تلاطم، به‌طور مستقیم برای سازمان ” سیا” کار می‌کردند. دونالد ویلبر که چندین سال در دانش‌گاه تهران تدریس می کرد و مورد اعتماد دانشجویان خود بود، با ماموران عالیرتبه نظامی و سیاسی ” سیا ” که در نیمه‌ی دوم سال ١٣٣١ (بعد از پیروزی قیام تاریخی سی تیر ١٣٣١) و در نیمه‌ی اول سال ١٣٣٢ ( بعد از قتل محمود افشار طوس ، رئیس شهربانی وفادار دولت ملی ) خود را برای اجرای ماموریت ایجکس ( کودتای بیست و هشت مرداد ١٣٣٢) آماده می‌کردند، تماس مستقیم و دائمی داشت. بعد از پیروزی موفقییت آمیز کودتای ٢٨ مرداد ، ویلبر نتیجه گیری و جمع بندیهای این ماموریت را در یک کتاب به عنوان یک رهنمود به رشته تحریردرآورد. این کتاب به عنوان یک رهنما سالها مورد استفاده‌ی کودتاچیان در اکناف جهان به‌ویژه در کشورهای آسیا و آفریقا و آمریکای لاتین قرار گرفت.

کاتم نیز سالها در دوره اقامت خود در تهران با تظاهر به حمایت از جنبش ملی گرایی و ملی شدن صنعت نفت، روشن‌فکران زیادی و ازجمله ملی گرایان ، را خاطرخواه خود ساخت. بعد از بازگشت از ایران به آمریکا ، کاتم کتابی به نام ” ناسیونالیسم در ایران ” در سال ١٩٦٤ منتشر کرد که در آن حمایت خود را از مبارزات ملی مردم ایران و رهبریی مصدق اعلام کرد. در دهه ١٩٦٠ ، کاتم در میان دانش‌جویان ایرانی مقیم آمریکا، به عنوان یک روشن‌فکرمحقق آمریکایی معروف گشت و در سال ١٩٧٠ رسماً از شرکت در جنبش های دو هزار و پانصد ساله خود داری کرده و درعوض دعوت دانش‌جویان درون کنفدراسيون را برای سخنرانی در کنفرانس های ضد جشنهای دو هزارو پانصد ساله پذیرفت. هویت امنيتی کاتم هیچ‌وقت وتا زمان فوت او که در اواسط دهه‌ی ١٩٩٠اتفاق افتاد، بر ملا نگشت. درسال ٢٠٠٣ ، در پنجاهمین سال‌گرد کودتای بیست و هشت مرداد ١٣٣٢، اسناد و مدارک متعددی از طرف وزارت امور خارجه‌ی آمریکا به‌همین مناسب برای اولین بار منتشر شد، که نشان داد که کاتم نیز مثل بعضی از روشن‌فکران محقق، سالها در خدمت و حقوق بگیر سازمان”سیا” بوده و در جریان اقامتش در ایران با کرمیت روزولت و دیگر دست اندرکاران کودتای بیست و هشت مرداد در تماس بوده است. تعداد این نوع روشن‌فکران و هنرمندان حقوق بگیر از”سیا” درخود آمریکا و کشورهای اروپایی در سالهای اوج‌گیری ” جنگ سرد” قدیم دو چندان بود. نشریات تحقیقی متعددی توسط روشن‌فکران در این دوره درآمریکا و در اروپا انتشار می‌يافتند که مدیران و سردبیران آنها به طور ” مستقیم ” و یا “غیرمسقیم” از “سیا” حقوق و یا کمک مالی می‌گرفتند ، اهم این نشریات عبارت بودند از: “Encounter” New Leader”” “Kenyan Review” “Partisans Review” . این نشریات و گرداننده‌گان آنها در ظاهر وانمود می‌کردند که به احزاب حاکم درون حاکمیت در آمریکا تعلق ندارند و حتی با سیاست های آنها مخالفند. در میان روشن‌فکرانی که از “سیا” کمک مالی گرفتند و عموماً در نشریات فوق مقالات انتقادی می‌نوشتند، نام اشخاص زیر ذکر گردیده اند:

- ایروین کریستول – ملوین لسکی - اسایاه برلین - استفن اسپندر شاعر و سردبیر مجله Encounter در لندن – سعیدی هووک ( فیلسوف و سردبیر مجله “Partisan” )– مکوین لسکی ، سردبیر”The New Leader “ دانیل بل ناشر – درایت بل ناشر – دوایت مک public Interest- چلاد میلوش –رابرت لوول -اروین هوو ناشر مجله “Dissent” هانا آرنت(نويسنده کتاب ” ریشه های توتالیتاریسم” - ماری مک کارتی ( نویسنده و ژورنالیست معروف).

این نویسنده‌گان با نشر مجلات و گاهنامه های مختلف در پنجاه و چهار سال دوره ” جنگ سرد” قدیم (١٩٤٧-١٩٩١) دارای نام و مقام بوده و جزو روشن‌فکران شاخص و سرشناس محسوب می‌شدند. ولی تا زمان چاپ کتاب ” سیا ” و ” جنگ سرد فرهنگی” توسط خانم فرانسیس ساندرز در سال ١٩٩٨، بسیاری از مردم و فعالین سیاسی نمی دانستند که این افراد معروف و “سرشناس” به طور مستقیم و غیر مستقیم از ” سیا” حقوق می‌گرفتند.

در کشورهای اروپایی نیز “سیا” روشن‌فکران ضد کمونیست و ضد جنبش هایی برابری طلبی را تحت عنوان ” چپ دموکرات” “لانسه” و محبوب می‌ساخت. این روشنفکران شامل چپ های سابق مثل اگناسیوسیلونی، استفن اسپنسر، آرتورکوستلر، ریمون آرون ، جورج اورول و آندره ژید بودند.

در دهه‌ی ١٩٥٠، “سیا” با کمک سیدنی هووک برای تشکیل “کنگره‌ی آزادی فرهنگی” هزینه ای سنگین را متقبل شد. این سازمان در واقع یک نوع “ناتو”ی فرهنگی بود که انواع و اقسام چپ های سابق و روشن‌فکران راست ضد شوروی و ضد استالین را متشکل می‌ساخت. زنده‌گی فرهنگی این روشن‌فکران، زنده‌گی پر از مبارزه علیه دست آوردهای اتحاد جماهیرشوروی تحت نام مبارزه علیه ” استالینیسم” و دولت گرائی بود.

این روشن‌فکران به‌ویژه در دهه های ١٩٥٠-١٩٦٠، از منابع مالی هنگفت و فرصت های مناسبی که “سیا” در اختیار آنها می‌گذاشت، استفاده می کردند و از سرمایه داری و ارزشهای حاکم بر بازار در” جهان آزاد ” تحت نام ” فرهنگ غربی” و ارزشهای ” سیاسی آمریکایی و اروپایی ” دفاع می نمودند. آنها با هیاهو تبلیغات وسیع تحت عنوان ” مرگ بهتراز سرخ بودن است”، به ضدیت علیه صلح خواهی ، برابری طلبی و سیاست های ” استالینیستی” در شوروی و چین برمی‌خاستند. در زمان اوج‌گیری مک کارتیسم درآمریکا ، این روشن‌فکران و هنرمندان حقوق بگیر تحت نام مبارزه علیه ” توتالیتاریسم استالینیستی” به دفاع از مبارزات امپریالیست ها در الجزیره ، ویتنام و … پرداخته و سیاست های نژاد پرستانه‌ی رایج در آمریکا را به بهانه ی مبارزه علیه ” کمونیزم بین المللی ” و “خطر سرخ” توجیه می‌کردند.

آن‌چه که در مورد این روشن‌فکران مختلف جلب توجه می‌کند، این است که آنها همیشه خود را به عنوان ” جوینده‌گان حقیقت”، “هومانیست “، ” روشن‌فکران شیدا و یا هنرمندان وارسته و طرف‌دار ” هنر برای هنر” معرفی می‌کردند و بعدها، از این که در دهه‌ی ١٩٥٠ برای ” سیا” کار کرده و حقوق بگیر آن سازمان بودند، اظهاربی اطلاعی” کرده و خودرا به “نادانی” می‌زدند.

چه‌گونه امکان داشت که این روشن‌فکران سالیان درازی متوجه فقدان حتی یک نقد از جانب شان در برخورد به سیاست های نژادپرستانه و امپریالیستی دولت های آمریکا ( درآمریکای لاتین) ، فرانسه در ویتنام (١٩٤٨-١٩٥٤) و الجزیره(١٩٥٦-١٩٦٢)، انگستان در مالایا و برمه (١٩٤٨-١٩٥٣) نگردند! درعرض ١٠ سالی که راسیسم، میلیتاریسم و امپریالیسم آمریکا در دهه‌ی معروف به دوره ی مک کارتیسم (١٩٤٨-١٩٥٧) تشدید یافته بود، این روشن‌فکران به اصطلاح “بی طرف” و “شیدا” در گردهمائی های مختلف فرهنگی و آکادمیک که برپا می‌کردند ، کوچک ترین اشاره و انتقادی به سیاست های نژادپرستانه و امپریالیستی طبقه حاکم آمریکا، نمی کردند.

در این دوره اکثر نشریات اصلی و متنفذ در آمریکا مقالات متعددی را از این نویسنده‌گان و هنرمندان چاپ می‌کردند. ولی در دهه های ١٩٥٠ و١٩٦٠ این نویسنده‌گان و روشن‌فکران که شاهد تجاوزات سیتماتیک و جنایات دولت آمریکا در کشورهایی چون ایران ، گواتمالا، یونان ، کره ، ویتنام و ….بودند، لب تکان نمی دادند.

در اواسط دهه‌ی ١٩٦٠ ، در بحبوحه‌ی اوج‌گیری جنبش چپ، جنبش حقوق مدنی و جنبش ضد جنگ ویتنام، وقتی که فاش شد این روشن‌فکران به نحوی حقوق بگیر “سیا” بودند و وقتی که معلوم شد یکی از سر دبیران مجله‌ی “Encounter ” مامور رسمی ” سیا” بوده ، داد این روشن‌فکران به هوا رفت که اصلا نمی دانستند که ” سیا ” چنان کرده و حتی “عصانیت ” خود را نسبت به سوء استفاده هایی که ” سیا ” از آنها کرده، نشان دادند.

خانم فرانسیس ساندرز به طور دقیق و شفافی منابعی که ” سیا ” از طریق آنها به این روشن‌فکران حقوق پرداخت می کرده است را در پی نویس ها و منابع کتاب معروف خود تحت نام ” سیا ” و جنگ سرد فرهنگی(چاپ نیویورک، ١٩٩٩) ذکر می کند و در جزئیات شرح می هد که این روشن‌فکران تعهد داده بودند که طبق برنامه‌ی ” سیا” عمل کرده و به ” پژوره های ” آن سازمان کمک کنند. یکی از پروژه های ” سیا ” در قلمرو فرهنگی این بود که روشن‌فکران را در کشورهای اروپا، آسیا و آفریقا نسبت به ایده های برابر طلبی ، جنبش های رهایی بخش و سوسیالیستی بدبین سازد.

سالها سال بعد از پایان جنگ جهانی دوم ، اکثر روشن‌فکران در اروپا ، آسیا و آفریقا به جهت ناملایمات شدید اقتصادی و اجتماعی که در طول جنگ کشیده بودند، نه تنها دارای تمایلات ضد سرمایه داری و به‌ویژه در اروپا بودند، بلکه خواهان فعالیت در سازمانهای رهایی بخش ملی ، احزاب سوسیالیسی و کمونیستی و اتحادیه های کارگری نیز بودند. اکثر روشن‌فکران اروپایی در سالهای ١٩٤٧-١٩٥٦ شدیداً نسبت به سیاست های هژمونی طلبانه‌ی آمریکا که تحت نام مبارزه علیه ” کمونیزم بین المللی ” و ” خطرسرخ ” از طریق اشاعه‌ی تئوری ” پاکس آمریکانا ” ( برقراری صلح و صفا، آزادی و رفاه توسط آمریکا) در کشورهای جهان، به‌ویژه در اروپای غربی اعمال می‌شد، حساسیت پیدا کرده و عمیقا مخالفت خود را ابراز می کردند.

سازمان ” سیا ” برای این که با این روند به مبارزه برخیزد ، دو راه مشخص در ارتباط با روشن‌فکران ضد نظام در اروپا را برگزید. یکم این که سازمان ” سیا ” بخشی از نویسنده‌گان معروف را تشویق کرد که به سیاست خارجی اتحاد جماهیر شوروی حمله کرده ویا این که اگر در گذشته از شوروی ، استالین و سوسیالیسم حمایت کرده بودند، اظهار ندامت کنند. درست زمانی که در خود آمریکا سناتور مک کارتی و حامیانش در درون هئیت حاکمه‌ی آمریکا هنرمندان و نویسنده‌گان مترقی و سوسیالیست را در هالیوود مورد تهاجم قرار دادند، در اروپا نویسنده‌گان معروفی چون آرتورکستلر و آندره ژید را با تهدید و تطمیع ، تشویق کردند که ” گناهان” خود را که بیشتر به تزهای توبه نامه شباهت داشت، منتشر سازند.

در اشاعه ی فرهنگ ضد برابری ، ضد کمونیستی و ضد ” کنفرانس باندونگ” و در حمایت و قدر دانی از این نویسنده‌گان و هنرمندان ، سازمان ” سیا ” در نیمه‌ی اول دهه‌ی ١٩٥٠ ، کنگره ها و کنفرانس های متعددی را در شهرهای برلین غربی ، پاریس ، لندن ، میلان و … بر پا کرده و از مشاهیر ضد شوروی معروفی چون اسایاه برلین ، دانیل بل و چیلاو میلوش دعوت کرد که در این گرد همایی ها از فرهنگ ” جهان آزاد ” و ارزشهای حاکمه در کشورهای صنعتی غربی دفاع کرده و به کمونیسم و دیگر اندیشه های برابر طلبی و رهایی بخش که بین جوانان روشن‌فکر و تحصیل کرده شیوع یافته بودند، بتازند. همان‌طور که در صفحاف پیشین اشاره شد، هیچ یک از این هنرمندان و نویسنده‌گان به تجاوزات و جنایاتی که کشورهای امپریالیستی در کشورهای جهان سوم ( آمریکا در کره ،فرانسه در ویتنام و الجریزه ، هلند در اندونزی، انگستان در مالایا و کینا و …..) مرتکب می‌شدند، در مقالاتی که در نشریات متعددی منتشرمی‌کردند، اشاره ی نمی‌نمودند و یا وقوع آن ها را مورد توجیه قرار می‌دادند. وقتی از سیدنی هووک و هم‌کارانش سوآل شد که شما جرا در سخنرانیها و نوشته ها یتان نسبت به جنایاتی که دولت آمریکا هر روز علیه سیاهان در سراسر آمریکا مرتکب می‌شود ، اشاره نمی کنید؟ او در جواب گفت صحبت در مورد این مسایل فرصت خواهد داد که کمونیست ها از این اوضاع سوء استفاده برده و در نتیجه به گسترش نفوذ “کمونیزم ” شدت بخشند. ولی واقعیت این بود که در آن زمان سیدنی هووک و مجله اش ” پارتیزان ” توسط ” سیا ” حمایت مالی می‌شدند. این مجله نیز مثل دیگر نشریات ضد کمونیستی در آن دوره هیچ خریداری نداشت. خود ” سیا” هزاران نسخه از شماره های مختلف این مجلات را خریداری کرده و سپس به صورت رایگان و از طریق پست در اختیار مردم و به‌ویژه دانش‌جویان و استادان، قرارمی‌داد. دوم این که سازمان ” سیا” ، با برگزاری کنسرت های موسیقی ، تئاتر ، بالت ، سمفونی و موسیقی جاز برنامه می‌ریخت تا احساسات ضد امپریالیستی و ضد سرمایه داری رایج در بین دانش‌جویان و روشن‌فکران را در کشورهای مختلف و به‌ویژه در اروپا ، خنثا کند . با برگزاری این نوع برنامه های هنری ” سیا ” قصد داشت که با ایجاد ” هژمونی فرهنگی “، جلو انتقاد از سیاست های اقتصادی ، سیاسی و میلیتاریستی دولت های آمریکا را به‌طور موثری بگیرد. براساس این برنامه ها ، سازمان ” سیا ” می‌خواست به طور مستقیم و غیر مستقیم و با استفاده از محبوبیت آوازه خوانان سیاست پوست آمریکا یی مثل لویی آمسترانگ و ماریان اندرسون ، خشونت و نفرت اروپاییان و به‌ویژه روشن‌فکران را نسبت به سیاست های نژادپرستانه‌ی دولت آمریکا در داخل آمریکا و سیاست های امپریالیستی آن در جهان سوم ، خنثی سازد. والا اگر روشن‌فکران و هنرمندان سیاه پوست در مقابل سازمان ” سیا ” ایستاده‌گی و مقاومت نشان می‌دادند و یا به سیاست های ” جنگ سرد” حاکمین در آثار خود انتقاد می‌کردند، “سیا” دست به کار می‌شد که آنان را به اصطلاح ” غیرقانونی” ساخته و از طریق ” ترور سخصیت” از اعتبار و نفوذ آنها بکاهد. از بهترین نمونه های این نوع هنرمندان شجاع و با شهامت پال روبسون هنرپیشه اپرا، تئاتر و سینمای آمریکا در دهه های ١٩٤٠ و ١٩٥٠ بود که در سازمان سیا ( تحت رهبری الن دالس) و وزارت امور خارجه آمریکا ( تحت رهبری جان فوستر دالس ، برادر الن دالس) او را به خاطر این که حاضر نشد از دولت شوروی انتقاد کند، ممنوع الخروج اعلام کرد و گذرنامه او را که در آن زمان نهایت در کشورهای اروپا و شوروی محبوب بود، باطل ساخت. ریچارد رایت نویسنده نوول معروف ” فرزند بومی” نیز به خاطر انتقاد از سیاست های نژاد پرستانه ی دولت آمریکا ، مورد غضب اولیای امور قرار گرفته و آثارش تا مدت ها يعنی تا آغاز دهه‌ی ١٩٦٠ و اوج‌گیری جنبش فراگیر حقوق مدنی، چاپ نشد. جیمی بالدوین نویسنده‌ی سیاه پوست نیز به قدری مورد اذیت و آزار دستگاههای دولتی قرار گرفت که به‌طور داوطلبانه آمریکا را ترک کرده و سالها در ترکیه به زندگی خود ادامه داد. بدون تردید ، آزار و اذیت و ظلم و ستم توسط ” سیا ” و دیگر نهادهای پلیسی - امنیتی در آمریکا فقط محدود به هنرمندان سیاه پوست نمی‌شد.

در دوره‌ی اوج‌گیری مک کارتیسم در آمریکا ، ” سیا ” طی یک رشته فعالیت های هنری و فرهنگی و با حمایت از هنرمندان و روشن‌فکران طرف‌دار نظام ، تهاجم فرهنگی وسیعی را علیه هنرمندان و نویسنده‌گان مترقی ، برابری طلب و ضد نظام تدارک دید. در همان دوره ، ” سیا ” با هم‌کاری دیگر نهادهای امینی به‌ویژه اف- بی - آی ( دفتر فدرال تحقیقات ) ، لیستی که بعدها به اسم ” لیست سیاه” (Black list) معروف گشت ، تهیه کرد که در آن فهرست اسامی هنرپیشه‌گان ، کارگردانان ، فیلم‌نامه نویسان و ….که دارای اندیشه های ” مضر” ، ” ضد آمریکایی” و ” اشتراکی” بودند، معرفی کرده و آن را در اختیار کمیته های مربوط ” کنگره‌ی آمریکا تحت رهبری سناتور مک کارتی و هم‌کارانش نظير ریچارد نیکسون ، قرار داد. این کمیته تحت عنوان مبارزه علیه ” کمونیزم بین المللی ” ، گسترش ” خط سرخ” و ” چین برباد رفته ” (loss of China ) صدها تن از هنرمندان ، بازی‌گران ، کارگردانان و فیلم‌نامه نویس ها را طی برنامه های متعدد نشست ها و بازپرسی های درون کنگره ای که عملا به ” تفتیش عقاید” (انکیزيسیون قرون وسطا) شباهت داشتند، وادار به بازنشسته‌گی ، تبعید، عزلت و خانه نشینی و اخراج از محل کار خود کرده و زنده‌گی را براکثر آنان مشقت بار و طاقت فرسا ساختند. این تفتیش عقاید ها و تهاجمات به قدری عرصه را بر بعضی از هنرمندان و نویسنده‌گان تنگ کرد که مجبور به ترک وطن گشتند. چارلز ( چارلی ) چاپلین در سال ١٩٤٩ آمریکا را به عزم سوئیس ترک کرد و تا اوایل دهه‌ی ١٩٧٠ به آمریکا آن‌هم به‌عنوان توریست، برنگشت. برتولد برشت (شاعر و نمایشنامه نویس آلمانی) از آمریکا فرارکرد و تا آخرعمر از طرف وزرات امور خارجه‌ی آمریکا ” ممنوع الورود” اعلام شده و حق برگشت به آمریکا را پیدا نکرد. فیلم معروف ” هم‌شهری من کین ” اثر جاویدان اورسون ولز نزدیک به ده سال حق نمایش نگرفت و خود اورسون ولز تا آخر عمر مورد اذیت و آزار قرارگرفته و مدتها در شرایط بی‌کاری زیست. پابلونرودا ، شاعر معروف شیلی، تحت فشار ” سیا ” از اخذ جایزه‌ی نویل در سال ١٩٦٤، محروم گشت. اکثر هنرمندان و نویسنده‌گان دیگری در دوره جنگ سرد ” قدیم “، به‌ویژه در دوره‌ی عروج مک کارتیسم از طرف دستگاه های امنیتی آمریکا در ” لیست سیاه ” و یا ” لیست ضربتی” قرار گرفته و یا مورد تهاجم ” سیا ” و ” اف - بی - آی” قرار گرفتند، که عبارت بودند از :

- ادوارد دیمتریک ( کارگردان فيلم ( cross fare )) - هاورد فاست ( نویسنده نوول ” اسپارتاکوس)- دالتون ترامبو ( فیلم‌نامه نویس فیلم ” اسپارتاکوس)- زیرو موستل ( کمدین و بازیگر نقش پدر در فيلم ویولون زن پشت بام ) - ژول داسن ( کارگردان فیلم ” هرگز نه یکشنبه ها ” ) - لیل ین ( نما یشنامه نویس سرشناس)،- آرتورمیلر ( نمایشنامه نویس ونویسنده کتاب ” مرگ یک دست‌فروش” ) ، - جان گارفیلو ( هنرپیشه ی اصلی فيلم ” ما بیگانه‌گان بودیم “) - رابرت میچم ( هنرپیشه ی اصلی فيلم ” رودخانه ی بدون بازگشت” ) ، - دنی کی ( کمدین و بازیگر اصلی فيلم ” زنده‌گی اسرارآمیز والترمیتی”)،- استرلینگ هیدن ( هنرپیشه ي فیلم ” قتل”) .

در این دوره به غیر از هنرمندانی که بعد از شناسایی در” لیست سیاه ” قرار گرفتند، هنرمندان زیادی نیز که تحت پی‌گرد قرار داشتند به کشورهای اروپا و کانادا و مکزیک فرار کردند. نزدیک به ١٠ هزار هنرمند، هنرپیشه ، فیلم‌نامه نویس ، کارگردان و ….. شغل خود را از دست داده و تعداد قابل توجهی ازآنان صرفاً به خاطر رابطه ای که با هنرمندان ذکر شده در “لیست سیاه” داشتند ، از استخدام محروم گشتند. شایان ذکر است که در این دوره که نزدیک به ٨ سال طول کشید و به دوره‌ی مک کارتیسم معروف گشت (١٩٤٨-١٩٥٦)، هنرمندان و نویسنده‌گان و فیلسوفان صاحب نام و نفوذ در بین مردم نیز بودند که در خفا و حتی آشکار را با سازمان ” سیا ” هم‌کاری کرده و در این ميان برخی ازمردم نیز بودند که در خفا و حتی آشکارا با سازمان ” سیا ” هم‌کاری کرده و در ” لودادن” و تسلیم اسم و رسم یاران و هم‌کاران‌شان به ماموران تفتیش عقاید کمیته های بررسی ” فعالیت ها ضد آمریکایی “، شرکت داشتند. در صفحات پیشین به تعدادی از این روشن‌فکران فیلسوف در آمریکا و اروپا که عملاً حقوق بگیر سازمان ” سیا” بودند، اشاره کردیم. در این‌جا به اهم هنرمندانی که در دوره‌ی ” جنگ سرد” در خدمت نظام قرار گرفته و یاران و همکاران خود را لو دادند، اشاره می‌کنیم:

- سیسیل بی درمیل صاحب و تهیه کننده ی کمپانی فیلم‌برداری ” پارامونت” که به خواست خود داوطلبانه با اف- بی- آی و سرکرده‌گان کمیته‌ی تفتیش عقاید هم‌کاری می‌کرد.

- حوزه فارار ( هنرپیشه‌ی معروف سینما ) که به خاطر پول و زنده‌گی پر از جاه و جلال، به‌سوی هم‌کاری با سازمانهای امنیتی علیه رفقا هم‌کارانش کشیده شد.

- آدولف مینجو ( هنرپیشه‌ی معروف سینما) - الیاکازان کارگردان زبردستی که با کارگردانی فيلم ” اتوبوسی بنام هوس” محبوبیت فوق‌العاده ی بین روشن‌فکران مترقی بدست آورد، ولی بعدها تحت فشار اعضای کمیته‌ی بررسی فعالیت های ضد آمریکایی، با کارگردانی فیلم معروف ” دربار انداز” که شباهتی به یک توبه نامه‌ی غیررسمی و غیرمستقیم دارد، ضدیت خود را با اندیشه های برابری طلبی و مبارزات متشکل کارگری، از یک سو عبودیت‌خود را به هئیت حاکمه آمریکا اعلام کرد و ازسوی ديگر، کازان بعد از ” لو دادن ” هم‌کاران هالیودی خود و معرفی آنان، مورد بی مهری و تنفر اکثر هنرمندان مترقی نسل بعد قرار گرفت.

فعالیت های سازمان ” سیا” در طول پنجاه و چهار سال دوره‌ی ” جنگ سرد”، خسارات و تلفات بی‌شماری را در اکناف جهان منجمله در خود آمریکا به جا گذاشت. یکی از آثار شوم و فراگیر فعالیت های ضد کمونیستی ،ضد برابری طلبی و ضد جنبش های رهایی بخش ملی و کارگری در دوره‌ی “جنگ سرد” که تا به حال به جا مانده و حتی امروز نیز دامن گیر بخش قابل توجهی از محافل روشن‌فکری و آکادمیک شده است ، خودداری و پرهیز نسلهای متعدد روشن‌فکران از بحث درباره‌ی ” امپریالیسم” است. مسئله این نیست که روشن‌فکران معاصر موضع متعهدانه و مترقی درباره‌ی مسائل مختلف منجمله جنگ، فقر، محیط زیست، برابری و … اتخاد نمی کنند. مسئله این است که اکثریت روشن‌فکران هنرمند معتقدند که اگر هنرمندان و نویسنده‌گان خواهان این هستند که آثارشان اعتبار هنری و فرهنگی و آکادمیکی کسب کند، مقولات سیاسی و اجتماعی ضد امپریالیسی نباید در آثار موسیقی ، نقاشی ، داستان ، شعر و دیگر رشته های هنری آنان بیان گردند. هدف سازمان ” سیا” در حیطه ی فرهنگی و گستره های هنری در دوره‌ی ” جنگ سرد” قدیم این بود و هنوز هم شانزده سال بعد از پایان ” جنگ سرد”، این است که روشن‌فکران را در سراسر جهان به‌نحوی از انحاء قانع سازد که در گیری جدی ضد امپریالیستی، با خلق آثار اصیل هنری نا سازگار بوده و نمی تواند “از نظر علمی” اعتبار داشته باشد. ولی به قول امیری باراکا ( رلروی جونس) مارکسیست و شاعر معروف سیاه پوست آمریکایی ، مبارزات بشریت زحمت‌کش در گستره های گوناگون، منجمله در کارزار ضد جنگ ، ضد نژاد پرستی ، ضد تخریب محیط زيست و ضد تبعیض علیه زنان، بدون تفحص و درگیری جدی با پدیده‌ی امپریالیسم و تبعات آن، منجمله میلیتاریسم شبکه های نظامی و تکنولوژی ، در دراز مدت بی ثمر مانده و مشکلی را حل نخواهد کرد. باید جرئت کرد و با در گیری ضد امپریالیستی، این ” امپراتور” را لخت کرد. رهبران مبارزات کارزارهای ضد جنگ ، ضد نژاد پرستی و …. در دوره‌ی اوج‌گیری جنبش های اجتماعی و سیاسی دهه های ٦٠ و٧٠ میلادی قرن گذشته، با جسارات تاریخی که از خود بروز دادند، موفق شدند که بحث فراگیری را درباره‌ی پدیده‌ی امپریالیسم به درون کارگاه ها ، کارخانه ها و دانش‌گاه ها در کشورهای جهان به‌ویژه در آمریکا و اروپا ببرند. اما به عللی که بحث در مورد آنها از حوصله ی این نوشته خارج است، آنها نتوانستند به سر منزل مقصود خود رسیده و از امپریالیسم خلع ید کرده و یا آن را مجبور به عقب نشینی استراتژیکی سازند. با این‌که ابر قدرت آمریکا با یک شکست قطعی در ویتنام روبه‌رو گشت، ولی جناح های مختلف کلان سرمایه داری با اتخاذ یک عقب نشینی تاکتیکی براساس یک ” ارزیابی تالم بار” بعد از سال ١٩٧٣ (سال آغاز بحران ساختاری سرمایه داری) خود را بعد از مسلح ساختن با نئولیبرالیسم ” بازار آزاد” و تشدید حرکت و سیر سرمایه ( گلوبالیزاسیون) برای تهاجم و یورش بزرگتری این دفعه در سطح جهانی، آماده ساختند.

در سال ٢٠٠٠ ، با روی کار آمدن نومحافظه کاران که در واقع معماران اصلی فاز نئولیبرالیستی - گلوبالیزاسیون سرمایه محسوب می شوند، هئیت حاکمه‌ی آمریکا که خود را بعد از فروپاشی شوروی و ” بلوک شرق” تنها ابر قدرت نظامی ” بلامنازع ” در جهان محسوب می دارد ، یورش اقتصادی و نظامی خود را به شکرانه ی واقعه مرموز یازده سپتامبر ٢٠٠١ علیه کشورهای خاورمیانه‌ی ” جدید” آغاز کرد.

منبع: www.ranjbaran.org

راهی که ما پیمودیم!

2008-07-28T08:05:00.000-07:00

مقاله انتخابی

راهی که ما پیمودیم!

شباهنگ راد

با خیزش‏های اجتماعی سال‏های ۵۶ و ۵۷، در ِ زندان‏های مخوف رژیم شاهنشاهی گشوده شد و هزاران تن از سیاسیون ایران، به آغوش جامعه، باز گشتند. جدا از این‏که زندان در دل خود چه گرایشات سیاسی و طیف‏های متفاوتی را جای داده بود، که بدون شک بحث مجزایی را می‏طلبد؛ امّا آنچه را که موضوع فوق قصد پرداختن بدان را دارد، بررسی، نقش و جایگاه مدافعین تئوری مبارزه مسلحانه در قبال جنبش‏های وسیع توده‏ای در سال ۵۷ می‏باشد. مرور و بررسی گذشته‏ایی که می‏تواند ما را در جهت رفع اشکالات‏مان یاری رساند و از تکرار آن‏ها باز دارد. طبعاً نقد می‏بایست در خدمت به چنین هدفی قرار گیرد و باید آگاه بود که بدون باز شناسی و مرور مارکسیستی به آنچه تا کنون گفتیم و انجام دادیم، نمی‏توانیم از پویائی، بالندگی و پیشرفت سخنی بمیان آوریم.

حقیقتاً که جنبش کمونیستی ایران و علی‏الخصوص نیروهای مدافع‏ی مبارزه مسلحانه با مفوله‏هایی همچون بازنگری و مرور به گذشته‏ی خویش بیگانه می‏باشند و بطور عملی دارند در مسیری گام می‏نهند که در خدمت به بسیج و سازماندهی اعتراضی توده‏ها از زیر یوغ رژیم سراپا خشن و مسلح نمی‏باشد؛ چرا که فاقد آن صراحت کمونیستی‏اند؛ چرا که وارد شدن به چنین پروسه‏ای را کاملاً در تخالف با منفعت‏ گروهی خویش تلقی می‏نمایند و قصد خارج شدن از مدار سیاسی تعیین شده و بی فرجام خود را ندارند. روشن است‏که کنار نهادن عیوب، به شناخت و در رد سیاست‏ها و پراتیک نا صحیحِ تا کنونی‏مان نهفته می‏باشد؛ روشن است‏که نقد می‏بایست از چنین محتوائی برخوردار بوده و هدف، صرفاً و صرفاً تحرک و غنا بخشیدن به مبارزات توده‏ای‏ست؛ روشن است‏که بدون فهمِ همه جانبه و دقیق از مسیر طی شده و بدون توضیح علل نا فرجامی‏ها نمی‏توان از هدفمندی مبارزه حرفی بمیان آورد؛ روشن است‏که بدون تصریح ایده‏های نا صحیح‏مان و بدون تصحیح اعمال‏مان در هر میزان و بُعدی نمی‏توانیم بر کیفیت کار‏های‏مان بی‏افزائیم. این‏جاست که اهمیت نقد بر جسته می‏گردد و به کارمان خواهد آمد و پیش‏ در آمد هر گونه تأثیرگذاری و نقش‏آفرینی‏هاست؛ اینجاست که نقد مارکسیست - لنینیستی ما را ملزم می‏سازد تا در یابیم به چه میزان و تا چه اندازه، دچار لغزش‏های تئوریک – عملی گردیم و در عمل به کدامین سو روانه شدیم.

به‏هر حال آنزمان، مدافعین تئوری مبارزه مسلحانه بهمراه دیگر گرایشات سیاسی، بعد از آزادی از زندان، در مقابل موج عظیمی از جنبش‏های اعتراضی قرار گرفتند که در حقیقت فاقد آن تجربه‏ی لازمه بودند. نیروهای جوان کمونیست بهمراه "پیش کسوتانِ" رها شده از زندان، بر آن بودند تا در چارچوبه‏ی بنیان‏های فکری و آرمان‏های‏شان، فعالیت جدیدی را سازمان دهند. به‏همین دلیل "تجمع ساده"ی بعد از قیام را سازمان دادند و هدف، انطباق تئوری و ارائه‏ی تحلیل از شرایط جدید بود. تحلیلی که قادر گردد مضمون و ماهیت فعالیت‏های آتی آنانرا روشن سازد.

جامعه آنزمان در التهاب و در هرج و سیاسی بسر می‏بُرد و اکثریت قریب به‏اتفاق نیروهای کمونیستی و انقلابی، از موقعیت به‏وجود آمده ذوق‏زده و نا توان از پاسخ‏گوئی به بند و بست‏های امپریالیستی بودند. در بستر چنین موقعیت و شرایطی بود که چریکهای فدائق خلق ایران با انتشار اعلامیه‏ی تحریم انتخابات مجلس خبرگان - در مرداد ۱۳۵۸ -، فعالیت علنی خود را آغاز نمودند و قصدشان بر آن بود تا بار دیگر پرچم تئوری مبارزه مسلحانه را بر افرازند و توده‏ها را حول سیاست‏های انقلابی بسیج نمایند ]اگر چه به‏نادرست هم‏چنان در میان بعضی از افراد این تصورات وجود دارد که همزمان با انتشار "مصاحبه با اشرف دهقانی"(*)، سازمان فعالیت خود آغاز نموده است[.

هدف «چفخا» بر آن بود تا از یک‏سو عمل‏کرد غاصبین سازمان پر افتخار چریکهای فدائی خلق را در اذهان عمومی و نیروهای جوانِ جنبش افشاء و از سوی دیگر ماهیت و جهت حرکت رژیم تازه بقدرت رسیده را روشن سازد. رژیمی که از همان روزهای آغازین کمر به نابودی جنبش‏های حق‏طلبانه‏ی توده‏ای بست و به تبع از آن با تمام قوا به ترمیم و بازسازی هر چه سریع‏تر دم و دستگاه‏های نظام امپریالیستی مشغول بود. بواقع که بر کناری رژیم شاهنشاهی و جایگزینی رژیم جمهوری اسلامی توسط امپریالیست‏ها همه را گیج و مبهوت نموده بود و بخش اعظم نیروهای کمونیستی و بویژه بزرگ‏ترین نیروی کمونیستی آنزمان – یعنی سازمان چریکهای فدائی خلق - بر این باور بودند که "انقلابی" در ایران به‏وقوع پیوسته است و رژیم جمهوری اسلامی محصول انقلاب توده‏هاست.

در بستر چنین فضا و تفکرات موجود در درون جنبش کمونیستی بود که مدافعین تئوری مبارزه مسلحانه وظیفه‏ی خود دانسته تا در حول و حوش رویدادهای موجود و بویژه در قبال اعلام اخراج "اشرف دهقانی" از سازمان، عکس‏العمل سریع نشان داده و همچنین ماهیت واقعی رژیم جمهوری اسلامی را در افکار عمومی روشن سازنند. در چنین مقطع و موقعیتِ غیر معمول و غامضی بود که "مصاحبه با اشرف دهقانی" تدوین و تنظیم گردیده بود که بدون شک نمی‏توانست پاسخگوی همه‏ی مسائل تئوریک – سیاسی و عملی جامعه‏ی در هم ریخته‏ی‏مان باشد. در کنار همه‏ی این‏ها شتاب حوادث بسیار سریع و کیلومترها با توان نا منسجم و نا همگون فاصله داشت و در همین اثناء چماقداران سازمان‏یافته‏ی رژیم هم بیکار نه‏ نشسته و به بهانه‏ی حفظ و پایداری "انقلاب"، به انقلاب و انقلابیون حمله‏ور می‏شدند و هر روزه در این و آنور مرتکب جنایات می‏گردیدند.

حمله به کمونیست‏ها به یگانه شعار مزدوران جدید امپریالیست‏ها تبدیل گردیده بود. از یک‏سو می‏بایست اوضاع جدید را علیرغم بر شماری خطوط کلی آن، بروشنی توضیح می‏داد و سازماندهی متناسب با آنرا پای می‏ریخت و از سوی دیگر در مقابل تعرضات وحشیانه‏ی جانیان تازه بقدرت رسیده، عکس‏العمل مناسب و شایسته نشان می‏داد. طبیعتاً انجام چنین وظایف و امری منوط به ارائه‏ی ارزیابی صحیحِ از جامعه و نیروهای درونی بود. می‏بایست فارغ از فضای حاکم بر جنبش کمونیستی، سمت‏و‏سوی حرکت را روشن و در چارچوبه‏ی خواسته‏های بنیادی توده‏ها به پیش می‏رفت؛ می‏بایست به انسجام درونی و وحدت تئوریک با دقت بیشتری می‏نگریست، صف‏بندی‏های طبقاتی جدید، دوستان و دشمنان انقلاب، شعارها، تاکیتک‏های سازمانی و سازماندهی متناسب با شرایط را روشن و انقلاب را به مسیر واقعی‏اش سوق می‏داد.

آن دوران، دورانی بود که ضد انقلاب در تمامی عرصه‏ها در پیش بود و بموازات آن نیروهای انقلابی و کمونیستی کاملاٌ به موضع‏ی غیر تعرضی و دفاع غیر فعال در غلطیده بودند. بد فهمی و کج فهمی از ماهیت رژیم جمهوری اسلامی و حمایت از سران آن، در میان نیروهای کمونیستی و انقلابی بفور یافت می‏شد و به همان میزانی که رژیم آگاهانه، مشغول بازسازی و سازماندهی درونی خویش علیه‏ی انقلاب و نیروهای انقلابی بود؛ به میزانی تأسف‏بارتر، نیروهای کمونیستی و انقلابی ندانم‏کار، متوهم و بی وظیفه بودند. برنامه و چشم‏انداز تدارک و پاسخ‏گوئی به تعرضات رژیم از دیده‏ی همه و بویژه از جانب نیروهای مدافع‏ی تئوری مبازه مسلحانه، به‏کنار گذاشته شد. «چفخا»ی آنزمان همه‏ی نیرو و تمامی کادرهای خویش را بمیدان علنی مبارزه فرا خواند و پایه‏های سازماندهی خود را در حفظ و حراست از اعلامیه‏ها و آثار سازمانی در مقابل تعرض فالانژها استوار ساخت. در یک کلام می‏توان گفت آنچه را که مرز فیمابین مدعیان تئوری مبارزه مسلحانه با دیگر جریانات را متمایز می‏ساخت، نه پراتیک، تدارک و یا سازماندهی دسته‏های مسلح انقلابی، علیه‏ی ضد انقلاب تازه بقدرت رسیده بل صرفاٌ و صرفاً در حیطه‏ی تئوری و توضیح رویدادهای سیاسی درونِ جامعه بود.

به عبارتی دقیق‏تر سازماندهی نیروهای درونی و عمل چریکهای فدائی خلق آنزمان بر روی تحلیل سیاسی‏شان سوار نبود. آنان متأسفانه در آشفته بازار سیاسی، سازماندهی و عمل خود را با فضای حاکم بر جنبش کمونیستی منطبق نمودند و کاملاً با آرمان‏های تئوریک‏شان فاصله گرفتند. لازم بود تا ‏بدور از بی نظمی‏های موجود و بدور از شتا‏ب‏زدگی‏ها، میدان مبارزه و نوع سازماندهی را، بر مبنای اعتقادات‏شان پای می‏ریختند و روز به روز بر دامنه‏ی آن می‏افزودند. روشن است‏که تحقق چنین امری وابسته به رفع هر گونه تناقضات و نا همگونی‏های درونی می‏باشد؛ وابسته به آن بود تا بر سیاست‏های نا شناخته و کور خط بطلان می‏کشیدیم و قبل از اعلان و انجام هر حرکتی، شالوده‏های یک سازمان منسجم و معین را پای می‏ریختیم؛ سازمانی که در عمل قادر گردد، توده‏های بپاخاسته را بسیج و انرژی بیکران هزاران نیروی جوان کمونیست را به سمت رهائی از زیر یوغ نظام‏های امپریالیستی کانالیزه نماید. در عمل به اثبات رسیده است‏که اعلان سازمان بدون پشتوانه‏ی انسجام تئوریک – سیاسی و عملی نه تنها در خدمت به آزاد سازی نیروها نیست، بلکه بر دامنه‏ی یأس، نا امیدی‏ها و پراکندگی‏ها خواهد افزود. بی دلیل نبود که در در درونِ مدافعین تئوری مبارزه مسلحانه و آن‏هم در زمانی کوتاه، دو جریان و آن‏هم تحت نام‏های «چفخا» و «چفخا (آرخا)» سر در آوردند، که در این میان یکی «چفخا» بازگشائی جبهه‏ای دیگر را با عبور از پیش شرط‏ها توضیح می‏داد و دیگری «چفخا (آرخا)» بر بازگشائی فوری جبهه‏ی شمال و به تبع از آن بر تداوم ‏مبارزه در کردستان و شهر و آن‏هم به‏طور همزمان پای می‏فشرد

بالاخره بعد از بحث‏های تئوریکِ پر تنش و غیر هدفمندِ درونی «که در سه شماره‏ی بر ما چه گذشت منتشره‏ی «چفخا» آمده است»، چریکهای فدائی خلق (ارتش رهائی‏بخش خلق‏های ایران) در ۲ شهریور ۱۳۶۰، مبارزه‏ی مسلحانه را در جنگل‏های شمال ایران آغاز نمودند. این رفقا در شرایطی قهر انقلابی را در سر لوحه‏ی کار مبارزاتی خود قرار دادند که رژیم جمهوری اسلامی در ابعادی گسترده و سازمانیافته، تعرض وحشیانه‏ی خود را به جنبش‏های انقلابی و نیروهای کمونیستی آغاز نموده بود و روز به روز عناصر زیادی را در دام خویش گرفتار و به میادین شکنجه و تیر روانه می‏ساخت. در چنین اوضاع و بگیر و به‏بندها و اعدام‏ها بود که جنبش مسلحانه‏ی ایران شاهد جدائی دیگر در درون بود؛ جدائی‏ای که نه تنها در خدمت به بالندگی جنبش‏های انقلابی نبود بلکه باعث گردیده است تا بار دیگر نیرو و هوادار بی مطلع را دچار شُک و تردید نماید. به‏هر حال چنانچه بخواهیم موارد فوق – یعنی سال‏های ۵۸ الی ۶۰ - را خلاصه‏وار توضیح دهیم، می‏توان اشاره نمود که:

۱. فقدان تجربه‏ی لازمه از جنبش‏های اعتراضی – توده‏ای و برخورد عکس‏العملی و مقابله‏ای با جریاناتی که خود را بدروغ مدافع‏ی تئوری گذشته قلمداد می‏نمودند، باعث گردیده است تا تعدادی از مدافعین تئوری مبارزه مسلحانه عجولانه و بدون بر شماری چهارچوبه‏های سیاسی – تئوریک، گرد هم آیند و حرکت مستقل خود را سازمان دهند.

۲. عدم تدارک لازمه و روشن سازی تاکتیک‏های سازمانی در قبال رژیم سراپا مسلح از دیگر ایرادات آنزمان می‏باشد.

۳. حرکت شتاب‏زده و عجولانه، مبنی بر این‏که باید بهر دلیل حرکت را سازمان داد و ایفای نقش نمود، از جمله درک‏های نادرستی بود که بر افکار اکثریت رفقا سنگینی می‏کرد.

۴. علم نمودن سازمانی مستقل با علم به وجود درک‏های متفاوت در درون بنوبه‏ی خود بیانگر بی توجهی کامل به نقش و وظایف خودی در قبال تئوری و انقلاب توده‏ای‏ست.

۵. ارائه‏ی مصاحبه - تحت عنوان "مصاحبه با اشرف دهقانی" – به بهانه‏ی تبلیغ سازمانی، بعنوان ایده و امری نا درست تلقی گشته و منطقی و صحیح می‏بود تا "مصاحبه" با نام چریکهای فدائی خلق به ‏دنیای بیرونی معرفی ‏می‏گردید.

۶. فقدان مبارزه ایدئولوژیک سالم و هدفمند در درون، از زمره عواملی بود که بر جدائی‏ها سرعت بخشید.

۷. دخالت ندادن و درگیر ننمودن هواداران در مباحثات و اختلافات درونی، از دیگر نقصان‏ها و سیاست‏های نا صحیح «چفخا»ی سال‏های 58 ال 60 را تشکیل می‏داد.

سال ۶۰ و آغاز فعالیت دو جریان مدافع‏ی تئوری مبارزه مبارزه مسلحانه

الف: با اعلام جدائی دو جریان و آن‏هم با نام‏های متفاوت، فعالیت هر یک از آنان وارد مرحله‏ی دیگری گردید. واقعیت آن است‏که بازسازی و ترمیم ضربات وارده از درون و بیرون، مجدداً در دستور کار هر یک از این جریانات قرار گرفت. توضیح دلائل جدائی برای هواداران از هر دو سوی، به معضل هر یک از این جریانات تبدیل گردیده بود. در چنین شرایطی توضیح رخدادها و شرح واقعه کاملاً و بدون منفعت جناحی ارائه نمی‏گردید و همواره بخش‏هایی از آن حقایق در دالان‏ها و در هاله‏ای از ابهام باقی می‏ماند. بی تردید در چنین شرایطی انتخاب سیاسی – تشکیلاتی از جانب هواداران بنوبه‏ی خود نمی‏توانست بی ایراد باشد. اگر چه باید اذعان نمود که عامل اختناق و قطع تمامی زنجیره‏های ارتباط که ابعاد دهشتناکی بخود گرفته بود، مجال هر گونه بحث و تبادل نظر را از طرفین سلب می‏نمود و بر دامنه‏ی تصمیم‏گیری‏های صحیح و همه‏جانبه می‏کاست؛ امّا علیرغم همه‏ی این‏ها نمی‏توان در عدم دقت انتخاب کنندگان سیاسی – تشکیلاتی آنزمان، چشم‏پوشی نمود.

به‏هر حال در پرتو چنین حقیقتی و با پذیرش همه‏ی نقصان‏های‏اش می بایست چاره‏ای اندیشید. یا میدان مبارزه را ترک ننموده و سازمان و سازماندهی متناسب با شرایط را پای می‏ریخت و یا بدون سازماندهی جدید و تعیین سیاست شفاف و مقابله‏ای با دشمن، خود را تسلیم نموده و راه عقب - یعنی آسانترین راه – را پیشه‏ی خود می‏ساخت. بر اساس چنین واقعیات و وظایفی بود که تعرض بعنوان کلیدی‏ترین راه، از جانب چریکهای فدائی خلق (ارتش رهائی‏بخش خلق‏های ایران) انتخاب گردید و آنان با نقد عملی از گذشته‏ی خویش و با انتخاب تاکتیک صحیح سازمانی، اقدام به بازگشائی جبهه‏ی شمال نمایند و فصل دیگری از مبارزه و تعرض انقلابی فرزندان خلق علیه‏ی رژیم سراپا مسلح و خشن را در جنگل‏های مازندران بگشایند.

۱۴ ماه فعالیت بی وفقه در شمال و آن‏هم در شرایط سخت و دشوار، تأثیرات بس ارزنده‏ای در روحیه‏ی جوانان و توده‏های ستم‏دیده‏ی‏مان بر جای گذاشت. سیاست پراکنده نمودن نیروهای سرکوب‏گر دشمن و بازگشائی میدان و منطقه‏ای دیگر از مبارزه از جانب «چفخا (آرخا)» به‏مرحله‏ی عمل در آمد. از دید «آرخا»، کردستان بعنوان پشت جبهه‏ی شمال قلمداد گردیده و تغذیه کننده‏ی نیروهای جنگل و به تبع از آن فعالیت «آرخا» در کردستان ایستا نبود. تشکیل تیم‏های متفاوت و حرکت دائمی بمناطق گوناگون و هم‏کاری‏های عملی با نیروهای موجود در کردستان، در دستور کار «چفخا - آرخا» قرار گرفت و به تبع از آن سخنرانی در مناطق مختلفِ کردستان بمنظور شناساندن اهداف و ماهیت رژیم، از زمره وظایفِ روتین آن رفقا را در حرکت‏های نظامی تشکیل می‏داد.

انطباق تئوری با پراتیک، در حد توان و گام به‏گام بمورد اجراء و عمل گذاشته می‏شد. بی تردید تداوم چنین حرکتی، بدون هماهنگی و بدون باز سازی دقیق و سنجیده در درون می‏توانست به مشکل بزرگی در آینده تبدیل گردد. جای داشت و ضروری می‏بود تا از گذشته درس‏های با ارزشی می‏آموخت و از خطاهای تکراری پرهیز می‏نمود. می‏بایست جدا از پاسخ‏گوئی عملی، به نارسائی‏ها در حوزه‏ی نظری، چه در درون و چه در بیرون دقت می‏نمود و بدان‏ها پاسخ روشن می‏داد؛ می‏بایست زمان را بدرستی باز می‏شناخت و به این عرصه از مبارزه که می‏توانست منجر به فاجعه‏ی سازمانی گردد، توجه‏ی کافی نشان می‏داد.

در این زمان جنگل، کردستان و شهر هر یک و با تعیین وظایف عملی، داشت به راه خویش ادامه می‏داد، بدون این‏که چریکهای فدائی خلق (ارتش رهائی‏بخش خلق‏های ایران) خود را ملزم سازنند، تفاوت‏های فکری خویش را با گذشته و بروشنی برای همگان – نه صرفاً برای نیروهای خودی – توضیح دهند. شاهد بودیم که مجدداً در حوزه‏ی نظری کاستی‏ها به‏قوت خود باقی ماند و به تبع از آن تقسیم‏بندی‏ کارها و سازماندهی در حول و حوش آن فارغ از ایراد نباشد. اگر چه جنبش‏های اعتراضی شاهد فعالیت انقلابی تعدادی دیگر از فرزندان خویش در منطقه‏ای بغیر از کردستان بودند و همین امر بحد و میزان خود باعث گردید تا بر روحیه‏ی مبارزاتی توده‏های ستم‏دیده‏ی‏مان بی‏افزود؛ امّا بنوبه‏ی خود نمی‏توانست بر نقش و جایگاه نا رسائی‏ها پرده‏ی ساتری کشد و آن جریان را از پیشبرد وظایف متفاوت مبارزاتی‏اش باز دارد. بواقع نارسائی‏هایی که می‏توانست در گره‏گاه‏های تاریخی و حساس قد علم نمایند و سازمان و پراتیک انقلابی آنرا قطع و از محتوا تهی سازند.

بی دلیل نبود که جنبش کمونیستی ایران شاهد چرخش و مسیر بالندگی عملی تشکیلات «چفخا (آرخا)» پس از ضربه‏ی رفقا بهروز ]عبدالرحیم صبوری و علی‏اصغر زندیه در ۱۳ اسفند ۶۰ [ و مسعود ]محمد حرمتی‏پور و دیگر یارانش اسد رفیعیان، حسن عطاریان، عباس عابدی و جواد رجبی در ۴ فروردین ۶۱ [ – در شهر و جنگل –، بوده است؛ چرخش و مسیری که در مدتی بسیار کوتاه و چند ماهه، منجر به تعطیلی فعالیت‏های عملی چریکهای فدائی خلق (ارتش رهائی‏بخش خلق‏های ایران) در جنگل‏های شمال، به بهانه‏ی "نقد و بررسی گذشته" گردد.

هدف اپورنونیست قطع فعالیت اثر گذار یک جریان سیاسی و حکمرانی سیاست پاسفیسم بر آن بود. تجربیات بسیار ناگواری در این عرصه وجود دارد و متأسفانه شاهد بوده‏ایم که قطع هر نوع پراتیکی – در هر سطحی – و بهر بهانه‏ای، چیزی جز انتخاب سیاست عقب و کرنش در مقابل وضع موجود نبوده و شاهد بوده‏ایم که چنین سیاستی نه تنها در خدمت به تعرض والاتر قرار ندارد بلکه فرار از حقیقت به‏حساب می‏آید. حقیقت تلخی که بارها و بارها جنبش کمونیستی ایران شاهد آن بوده است.

به‏هرحال تشکیلات «چفخا (آرخا)» به بهانه‏ی "نقد و بررسی گذشته"، از عالیترین پراتیک و تأثیر گذار خود دست شست تا بزعم خود به حرکت "شایسته"تری دست یابد. بنابراین تمرکز در کردستان با تمامی مشکلات و بنابه تمایلات اکثریت – اعضاء – به مرحله‏ی عمل در آمد. روابط سالم و رفیقانه، در اثر سیاست‏های اپورتونیستی و تخریب کننده‏ی رهبری، کاملاً ترک بر داشته و بدنباله‏ی آن باعث گردیده است تا سیاست انسجام و یگانگی هر چه بیشتر، جای خود را به جبهه گیری‏های بدون محتوا و مملو از تنش دهد. جدائی بعد از جدائی، چرخش نظر بعد از چرخش نظر، کمیت نیرو روز به روز تجلی خود را با تلخی هر چه بیشتری بنمایش می‏‏گذاشت. جریانی که قصد داشت تا با نیروی منسجم‏تر و بیشتری بمیدان آید و با سازماندهی مطلوب‏تر، بر پراتیک قبلی‏اش تداوم بخشد، در عمل به نیروی سراسر بحران تبدیل گردد.

در چنین شرایطی اپورتونیست و عنصر لمیده در درون جریان هم آرام نه نشسته و با تمام قوا و در ارتباط با "هم‏نوعان" غیر سازمانی خویش در تلاش بود تا پتانسیل مبارزاتی باقی مانده در درون را تهی سازد. در حقیقت امر عناصر تصمیم گیرنده‏ی «آرخا»، تشکیلات را در چنین موقعیتِ تأسف‏باری قرار دادند. عدم برخورد جدی و منفعلانه با ایده‏های بغایت تخریب کننده و متعاقباً اعتماد مطلق به عنصر اپورنیست لمیده در درون تشکیلات، «آرخا» را به مرز نابودی سوق داد. اگر چه باید اذعان نمود که در این میان تعدادی از اعضاء، بمرور زمان بر انگیزه و ماهیت"کودتاگران" تشکیلاتی واقف گردیدند و از مواضع‏ی گذشته‏ی خود مبنی بر تعطیلی حرکت جنگل انتقاد نمودند و بیک‏باره بدفاع از پراتیک ۱۴ ماهه‏ی جنگل پرداختند، امّا هرگز نتوانستند آن ضربات خرد کننده را جبران و به احیای تشکیلات چریکهای فدائی خلق (ارتش رهائی‏بخش خلق‏های ایران) بپردازند.

جای دارد تا تاکید گردد، علیرغم چنین واقعیات تلخ و تأسف‏بار و به تبع از آن ریزش نیرو، در سال ۶۲ مدافعین حرکت در جنگل تصمیم بر آن گرفتند تا مجدداً فعالیت خود را در جنگل‏های شمال آغاز نمایند که متأسفانه با دستگیری تعداد دیگری از رفقا در شهر باعث گردیده است تا پرونده‏ی حرکت ۱۴ ماهه‏ی جنگل در تاریخ جنبش نوین کمونیستی ایران مختومه اعلام ‏گردد. در نتیجه این نیرو گام بگام، عقب نشسته و روز به روز فاصله‏های خود را با تئوری انقلابی گسترده‏تر نماید. در این میان آنچه را که می‏توان بعنوان نکات کلیدی اشاره نمود آن است‏که:

۱. ارتش رهائی‏بخش با نقد عملی و با الهام از تئوری مبارزه‏ی مسلحانه توانست، سیاست "تعرض کنیم تا باقی به‏مانیم" را پیشه‏ی خود سازد.

۲. عملیات در شمال منطبق با واقعیات و قانونمندی‏های حاکم بر جامعه و پاسخ‏گوی نیازمندی‏های عملی جنبش‏های انقلابی بوده است.

۳. سه اصل اساسی جنگ چریکی یعنی تحرک دائم، هوشیاری دائم و عدم اعتماد و اطمینانِ دائم، من حیث‏المجموع تا قبل از ضربه‏ی رفقای شهر در دستور کار دسته‏ی کوه قرار داشت.

۴. مشکل آذقه و کمبود آن، بعنوان نقطه‏ ضعف تا آخرین لحظه در مقابل دسته‏های متحرک پارتیزانی قرار داشت.

۵. بی توجهی و عدم برخورد جدی به نظرات انحرافی در درون از دیگر ایرادات ارتش رهائی‏بخش بود.

۶. کم بهاء دادن به آموزش سیاسی نیروی چریک در کوه از دیگرخطاها بود.

۷. عدم توضیح دلائل جدائی – نقد گذشته از حرکت ۲ ساله «۵۸ الی ۶۰» - بصورت جمع‏بند و به تبع از آن تشریح هر چه وسیع‏تر مبانی تئوریک – سیاسی از دیگر نقصان‏های آرخا را تشکیل می‏داد.

ب: اگر ارتش رهائی‏بخش قصد داشت تا با تعرض انقلابی خویش به نیروهای دشمن و با بازگشائی جبهه‏ای جدید از مبارزه به بازسازی سازمان بپردازد و پای‏بندی خود را نسبت به تئوری در عرصه‏ی عملی به‏نمایش بگذارد؛ امّا «چفخا» با فرار از واقعیات و با پس کشیدن از مبارزه‏ی فعال در صدد "حفظ" سازمان خویش بر آمد. «چفخا» در طول سه دهه از فعالیت هرگز نتوانسته است در جهت نیازهای عملی جنبش‏های انقلابی گام‏های ارزنده‏ای بر دارد و در مقام یک سازمان سیاسی – نظامی ایفای نقش نماید. به‏هر حال «چفخا» سیاست عقب نشینی را انتخاب و بقای خود را در استقرار کردستان یافت و همچنین برنامه فعالیتی خود را صرفاً در منطقه‏ی کردستان تعریف نماید.

اگر کردستان از دیدگاه «ارتش رهائی‏بخش» بعنوان پشت جبهه و بمنظور تقویت جبهه‏ی اصلی سازمانی و جدید – شمال – تلقی می‏گردید، برای «چفخا»، کردستان بعنوان تمامی کار و جبهه‏ی اصلی به‏حساب می‏آمد. حملات نظامی ایذائی هر از چند گاه، علیه‏ی پایگاه‏های رژیم در کردستان و صدور اعلامیه و پخش تراکت بمنظور تبلیغ سازمانی و بموازات آن‏ها فقدان برنامه‏ی سیاسی در حرکت‏های نظامی برای خلق رزمنده‏ی کرد، بیانگر بی برنامه‏گی و درک نادرست این جریان از تئوری مبارزه‏ی مسلحانه بود. اگر چه می‏بایست در این میان به خصوصیات و خصلت ویژه‏ی مبارزه در کردستان – که در طرح پاره‏ای از تجربه کردستان آمده است – هم توجه دقیق نمود؛ امّا علیرغم وجود چنین حقایقی نمی‏توان از وظایف مبارزاتی خویش و آن‏هم در حد توان و امکانات چشم‏پوشی نمود.

بی وظیفه‏گی کامل در عرصه‏های سیاسی – تربیتی نمایانگر عدم درک جریان فوق از مبارزه، خواسته‏ها و نیازهای روزمره و واقعی خلق رزمنده‏ی کرد و فرزندان‏شان بود. «چفخا» بمانند دیگر جریانات در عمل نشان دادند که فاقد کمترین آمادگی برای سازماندادن مبارزات توده‏ها و حتی نیروهای خودی‏اند؛ نشان دادند که فاقد حداقل برنامه در مناطق "غیر نفوذ" دشمن‏اند. «چفخا» در کردستان حضور فیزیکی داشت، امّا فاقد کمترین اثر گذاری و ارتباط با توده‏ها و به اندازه‏ی قد و قواره‏اش بود.

مضافاً این‏که مبارزه‏ی مسلحانه از منظر «چفخا» نه بمعنای تعرض به ‏دشمن و گسترش جنگ انقلابی بل به ‏معنای دفاع غیر فعال و تبلیغ سازمانی تعریف می‏گردید. جریانی که فاقد توانائی‏ها لازمه بود و همه‏ی تلاش‏اش بر آن بود تا با ایجاد و گستردگی بخش دمکراتیک و گرد آوری هر چه بیشتر عناصر غیر تشکیلاتی، بر هویت سازمانی بی‏مایه‏ی خویش بی‏افزاید. – به این مقوله یعنی بر ضرورت بخش دمکراتیک و جایگاه و موقعیت «چفخا»ی آن‏زمان بطور جداگانه برخورد خواهد شد -. به‏هر حال «چفخا» خود را در چنین موقعیت میرنده‏ای قرار داد و سر آخر و همزمان با پایان جنگ امپریالیستی ایران و عراق، به تمرکز در خارج از کشور تن در دهد، بدون این‏که بر خود دانسته تا نقش و وظیفه‏ی عملی خود را به‏روشنی بر شمارد و جایگاه و فرم‏های سازمانی خویش را، با شرایط جدید باز تعریف نماید.

واقعیت این است‏که اگر «ارتش رهائی‏بخش» با نقد عملی خویش و با بازگشائی جبهه‏ی شمال قادر گردید بر بخش‏هایی از نارسائی‏های عملی و‏ تاکتیک‏های سازمانی فائق آید، جریان «چفخا» علیرغم بعضاً موضع‏گیری‏های سیاسی صحیح هرگز نتوانسته است در هیچ دوره‏ای و آنهم بطور عملی ایفای نقش نماید و به نقد ناکرده‏های خود به نشیند؛ نتوانسته است‏ رفتار و کردار خود را با آموزه‏های مارکسیستی منطبق سازد و در جهت تغییر شرایط و اوضاع درونی، گام‏های ارزنده‏ای بر دارد. بنابراین چریکهای فدائی خلق:

۱. هم‏چنان بر درک نادرست خویش در حوزه‏های متفاوت اصرار داشته و فاقد تعرض انقلابی و منطبق با تئوری به ارگان‏های سرکوب‏گر نظام بود.

۲. عقب نشینی کامل از مبارزه‏ی حاد طبقاتی و حفظ نیروهای خودی، بعنوان سیاست محوری و همیشگی‏شان تبدیل گشته بود.

۳. درک دفاع غیر فعال از مبارزه‏ی توده‏ها و تعرض بی مایه به رژیم در کردستان، از زمره فعالیت‏های «چفخا» در کردستان را تشکیل می‏داد.

۴. تمرکز حول فعالیت‏های تبلیغی در کردستان، به سیاست‏های روتین این جریان تبدیل گشته بود.

۵. آموزش سیاسی اعضاء و ارتقاء نیروهای درونی بمنظور رشد سازمانی کاملاً با تفکرات این جریان بیگانه بود.

۶. اسلحه نه در خدمت به رها سازی و بسیج توده‏ها، بل بمنظور کسب هویت سازمانی و خوراک تبلیغاتی درک شده بود.

۷. سازمان‏دهی و آموزش بی مایه‏ی نیرو بمنظور ارتباط با داخل و آن‏هم بدون حداقل امکانات و ارتباطات سازمانی - تشکیلاتی، از زمره خطاهای فاحش و نابخشودنی جریان فوق می‏باشد.

۸. مرام شخصیت پرستی، از زمره نقصان‏های اساسی «چفخا» را تشکیل داده و به فرهنگ دائمی و تثبیت شده‏ی آنان تبدیل گشته است « این بخش را می‏توان بطور وسیع‏تر در حوزه‏ی مناسبات تشکیلاتی توضیح داد».

۹. همه چیز و همه‏ی سیاست در خدمت به فرد و نه فرد در خدمت به جمع باعث گردیده است تا این جریان از انجام وظایف اجتماعی‏اش بدور گردد.

در خاتمه چنانچه بخواهیم حرکت مدافعین تئوری مبارزه مسلحانه را در سه دهه‏ی اخیر و بدون جدا سازی تشکلات متفاوت مورد بازنگری و بررسی قرار دهیم، به این جمعبند روشن دست خواهیم یافت که بجز حرکت انقلابی ۱۴ ماهه‏ی رفقای ارتش رهائی‏بخش، مدافعین تئوری مبارزه‏ی مسلحانه نتوانستند در حول و حوش بنیان‏های فکری‏شان، آن تأثیراتی را که رفقای گذشته با حرکت نوین‏شان در دوران اختناق شاهنشاهی در سطح جامعه بر جای گذاشتند، بگونه‏ی وسیع‏تر و در دراز مدت بر جای به‏گذارند. این رفقا و جریانات، علیرغم فعالیت‏های روزمره‏ی‏شان که مختصراً بر شمرده شده است، مرتکب خطا‏های تکراری و عمیقی گردیدند که بدون شک اشاره و پرداختن مشروح به تمامی موارد از جانب هر فرد و بهر میزانی می‏تواند برای جنبش‏های انقلابی مفید و سودمند واقع گردد.

---------------------

(*) لازم به ذکر است‏که رفقای بنیانگذار چریکهای فدائی خلق در سال ۱۳۵۸ متنی را تهیه و تنظیم نمودند که در شکل و شمایل "مصاحبه با رفیق اشرف دهقانی" آمده است.

سیاست گریزی در ادبیات روزمره

2008-07-25T14:36:00.000-07:00

دریافته هایی از جامعه

سیاست گریزی

در ادبیات روزمره

-------------------------

این نوشته چندی پیش در تحلیل مقوله ای اجتماعی - روانی در میان توده ها یعنی "سیاست گریزی در ادبیات روزمره" نگاشته شد ولی چون فرصتی برای ادامه پرداختن به این مسئله پیدا نشد، کماکمان بصورت یک طرح خام ناپخته و تاحدودی ناقص باقی ماند. بجای تلاش برای تعمیق و تدقیق دیدگاهم ترجیح دادم آن را اینجا به مثابه همان "طرح" منتشر کنم. بی شک رفقای پرتلاش و علاقمند می توانند با دید انتقادی به این نوشته و بسط مفاهیم آن در قالب علم مارکسیسم به نتایج مثبتی برسند که این خود به سود کل جنبش کمونیستی و انقلابی ما خواهد بود.

با تشکر

گورکن

-------------------------

چرا در ایران با این رکود سیاسی روبروییم؟ چرا مردم ایران ترجیح می دهند به هر صورت ممکن خود را از هرگونه بحث سیاسی و هر گونه جو سیاسی بلافاصله برهانند. چرا مادام در حالیکه با مردم ارتباط برقرار می کنیم به کمترین وجه ممکن با کسانی برخورد می کنیم که اهل سیاستند؟ که به دنبال تحلیلی از شرایط سیاسی اجتماعی کشور خود یا سایر نقاط جهان هستند؟ به عنوان مثال چرا در دانشگاهها، فعال سیاسی حتی بالقوه(چه رسد به بالفعل) در حکم کیمیاست؟ چرا مردم، حتی زحمتکش ترین و بی چیزترین سعی می کنند فاصله ای ایمنی را از سیاست و حوزه های نقد سیاسی مراعات کنند. مگر در کتاب ها نخواندیم که پرولتاریا جز زنجیرهایش چیزی برای از دست دادن ندارد. پس این دوری گزینی از سیاست چه مفهوم منطقی و علمی می تواند داشته باشد.

چرا در ایران با یک توده سیاست گریز طرف هستیم. علل و ریشه های این سیاست گریزی کدام است و آیا اصلا می توان راهی متصور شد که طی آن جو موجود برگردد و برای این واژگون سازی به چه اهرم هایی نیاز است و چه خط مشی عملی را باید پی گرفت.

همانطور که گفته شد ایران و جامعه ایرانی دارای ساختار فرهنگی مشخصی است که امروزه سیاست گریزی و جدایی زندگی از سیاست و تفکر به سیاست تبدیل به جزء لاینفک آن شده است. بی شک موشکافی ساختار و کارکرد این پدیده در حیات اجتماعی جامعه ایرانی بسیار لازم و ضروری است و می توان با تحلیلهای صحیح و بی نقص به سئوالاتی پاسخ داد که خود مبنای جهت گیریهای عملی بوده و در عین حال به مثابه پرده بر افتی از بسیاری از جوانب و زوایای مخفی راهکارهای عملی انقلاب اجتماعی تلقی گردد. در این مجال هدف این نیست که باصطلاح مو را از ماست بیرون بکشیم که این کار خود نیازمند کاری سیستماتیک تر و با برنامه تر است. در اینجا سعی می شود به برداشتهایی از این سیاست گریزی در میان مردم، عادی یا غیر عادی بودن آن، جایگاه اجتماعی این پدیده بر پایه اسلوب دیالتیکی ماتریالیستی، مظاهر سیاست گریزی و تا حدودی ریشه یابی آن پرداخته شود.

از این جا شروع می کنیم که سیاست گریزی در چه اشکالی متظاهر گشته و چه گستره ای از جامعه را به خود آلوده می کند، تا کجاها پیش می رود و بر چه مکانیسم های اجتماعی تاثیر مستقیم و غیر مستقیم می گذارد. برای وارد شدن به این مقوله بهتر است به ادبیات روزمره مردم اشاره کرد، ادبیاتی که در شرایط مشخص امروز ما در میان توده های مردم رواج دارد و دهان به دهان رشد و گسترش می یابد، صیقل می یابد، در قالب فرهنگی و زبانی جای می گیرد، ماندگار می شود و یا می پوسد و فراموش می شود و لایه های پنهان زبان و فرهنگ را پر می کند. ادبیات روزمره شامل ماتریالیسم تاریخی می گردد. بدین معنی که در قالبهای نظامهای تولیدی گذران رشد کرده و در هر دوره بالجبار همگام با شرایط تولیدی آن نظام تاریخی متحول شده است. ادبیات روزمره در دوران باستان و بالمره در دوران حملات اعراب و به همین ترتیب تا به امروز مدام در حال تغییر و بازتکوین بوده است. ادبیات روزمره ناشی از شرایط عینی تولیدی حاکم بر جامعه و روابط اجتماعی منطبق بر این شرایط تولیدی است. اما این بدین معنی نیست که ادبیات مردمی و روزمره چیزی را با خود از نظامهای قبلی نمی آورد و یا حتی نظامهای بعدی بر ادبیات امروز ما بی تاثیرند! می توان گفت که هر چند ادبیات روزمره در کلیت خود یک پدیده تاریخی است ولی در شرایط خاص مرزهای تاریخی انتزاعی را در هم می شکند و حتی در شرایط محدود و مشخصی بر فراز تاریخ به پرواز در می آید.(*)

همواره اشکال بسیاری از ساختارهای ادبی و حتی ادبی روزمره از نظام های گذشته برای نظامهای نوین به ارث می رسد(یا وارد می شود – به پاورقی رجوع کنید) و حتی با همان جایگاه مفهومی قبلی(با شدت و ضعف کم یا زیادتر) مورد کاربست اجتماعی قرار می گیرد. با این تفاسیر می توان گفت که ادبیات روزمره به مثابه قسمی از فرهنگ یا حتی شاخص ترین قسمت از فرهنگ اجتماعی دارای استقلالی نسبی از نظام تولیدی موجود و روابط اجتماعی منطبق با آن است. به همین ترتیب می توان به استقلال نسبی آن با مرزهای طبقاتی اشاره کرد. این استقلال بخصوص در دوران رکود جنبش های انقلابی شایان و شاخص است. یعنی اینکه تمام طبقات از بالایی تا پایینی، بدلیل اینکه در یک جامعه که از لحاظ مرزهای طبقانی مغشوش است و بوسیله یک رسانه و یک سیستم تبلیغاتی مورد خطاب می گیرند، در عمده کاربریهای ادبیات روزمره مشترک عمل می کنند. مانند آنکه یک سرمایه دار میلیاردر فارس ممکن است به یک جک شوینیستی همانقدر بخندد که یک کارگر فارس!

البته این مشخص و قابل تشخیص است که این شکل ادبیات روزمره کجا در جهت نفع طبقاتی شخص و کجا در خلاف با آن عمل می کنند اما مخدوش بودن مرزهای طبقاتی، نبودن یک جو و جریان سیاسی که مرزهای طبقاتی را عیان کرده و مبارزه طبقاتی را رشد دهد دلیلی بر آن می شود تا ادبیات روزمره مرز بندی نشود و مخصوصا بین طبقات محروم و بدون نفع در وضع موجود، صیقل یافته و تصفیه نگردد. بنابراین طبقه کارگر به شکل غیر قابل اغماضی از ادبیاتی استفاده می کند که سرمایه داران و کارفرمایان. بدین مفهوم که آگاهی طبقاتی در نازل ترین سطح رفرمیستی و صنفی (تازه اگر بتوان آگاهی طبقاتی را تا این حد بالا فرض کرد!) باقی می ماند و هرگز در سطوح سیاسی و فرهنگی به شکل کیفیتاً ممتازی متبلور نمی شود. ادبیات روزمره نیز بیش از آنکه صحنه و ستیز تضادهای عریان طبقاتی باشد با از صحنه بیرون شدن ساختارهای پرولتری و مبارز توسط جریان حاکم مواجه است. ادبیات روزمره بزرگترین و اصلی ترین قالب بروز سیاست گریزی در میان توده های ایران است زیرا همانطور که گفته شد پرولتاریا جبهه را در این عرصه باخته است و یکه تازی ساختارهای مفهومی و زبانی طبقه حاکم و همچنین دخول ارتجاعی ترین و سیاهترین باورها و فرهنگهای منطبق با منافع طبقاتی سرمایه داران در این عرصه چیزی عادی و غالب است. سیاست گریزی در صحبتهای روزمره، ارتباطات دوستانه، مراودات خانوادگی و کلا برخورد های اجتماعی - در سطوح پایینی - و حتی در اعتصابات، جمع های سیاسی، تشکلات سیاسی و تشکل های دموکراتیک و ... - در سطوح بالاتر سیاسی - قابل یافت است. چون این روابط اعم از بدوی و پیشرفته، هیچکدام قابل تفکیک از محیط اجتماعی بستر خود نیستند و بنابراین هر کدام می تواند تبلور تضادهای طبقاتی، باورهای طبقاتی و تسلط های طبقاتی موجود در سطح جامعه باشد.

ادبیات روزمره نیز در همه این فضاها و اصولا هرجا که انسانهای طبقاتی هستند حضور دارد و از آنجا که انسان ها طبقاتی هستند و در یک محیط اجتماعی جبراً طبقاتی زندگی می کنند ادبیات روزمره نیز نمی تواند طبقاتی نباشد و جدالها و تسلط طبقاتی موجود در جامعه را در خود بازتاب نکند. ساختارهای ادبیات روزمره نمی تواند شاهد عمل تسلط طبقاتی و عکس العمل هایی چون مقابله و عقب نشینی، شهامت و ترس، روحیه یابی و خود را باختن، استقامت و بریدن، پیگیری و خستگی، .... نباشد. همه این عکس العملها در قالب ادبیات روزمره در ارتباطی دیالکتیکی با بستر مبارزه طبقاتی در جامعه و کشمکش ها از سوی جبهه های متخاصم است و در هر دوره از این مبارزات بسته به پیش روی ها و پیروزی های طرفین حالات مختلفی بخود می گیرد. در دوران پیروزی و بالاگرفتن شور انقلابی ادبیات روزمره به شدت سیاسی و به شدت انقلابی است. در دوران شکست و هزیمت نیز همه فلاکتها و سیاهی ها در این ادبیات انعکاس می یابد. روزگار سکوت و عقب نشینی طولانی مدت نیز تاثیر عمیقی بر ادبیات روزمره می گذارد زیرا انسانهایی که سازنده این ادبیات هستند در شرایط اجتماعی ای قرار دارند که با توجه به توازن قوای موجود ناچارا ادبیات روزمره ای با این ماهیت را می سازند.

نگاهی به ادبیات روزمره امروز ما نشان از تسلط پدیده ای به نام سیاست گریزی دارد. یعنی سیاست گریزی به مثابه وجه قالبی در ادبیات روزمره ما متبلور می شود. در کلام روزانه، در مطالعه، در انتخاب دوست، در اشتغال اوقات کار یا اوقات فراغت، همه و همه نشان از بی میلی و حتی فرار از مقوله سیاست دارد. سیاست از هر نوع آن به وسیله مردم مورد تمسخر و استهزا قرار می گیرد. چه می خواهد سیاست حاکم باشد چه سیاست علیه حاکم. در محاورات روزمره در هر شکلی، با تحقیر، استهزا و مزاح سازی از رفتار، حرفها، عملکرد و نتایج ببار آمده سیاسی سردمداران حکومتی از سوی مردم کوچه و بازار روبرو هستیم. رهبر، رئیس جمهور، سخنگوی دولت و آخوندهای قم و بسیجی ها و .... اسباب لطیفه سازی و بذله گویی مردم هستند و حتی گاه این بذله گویی ها به دامن دین و مذهب و قشر مذهبی نیز کشیده می شود. اما در حقیقت پرداختن به سیاست در ادبیات روزمره از غرولند در باب مسائل اقتصادی و از جک سازی ها و بذله گویی هایی بدین منوال قدمی فراتر نمی گذارد. در حقیقت سیاست نزد مردم تنها از دریچه تنگ منافع شخصی و خانوادگی و قومی و آن هم در نازل ترین سطح خود یعنی فقط برای خنده و شوخی، جذاب و قابل قبول است. در صورتی که هرگونه سخن جدی سیاسی(چه برسد به عمل) با پشت پای مردم مواجه می شود. می توان برای روشن شدن بهتر زوایای این قضیه گامی به عقب برداریم و در همین ادبیات روزمره مردم ببینیم که کدامین قسمتها و ارکان حکومت مورد نقد قرار می گیرند و کدامین وارد حیطه بذله پردازی می شوند و از آنها جک ساخته می شود و کدام ها نمی شود. پرداختن به این قضیه نتایج جالبی را عرضه می کند. مردم عمده و می توان گفت تمام بذله گویی های خود را در حول جنبه های نرم نظام حاکم متمرکز می کنند. جنبه هایی مثال "رئیس جمهور ابله"، " سخنرانی های رهبر"، "بسیجی بازی"، "مرده خوری آخوند" و این شوخ طبعی ها هیچ گاه به قضایای سخت رژیم نمی پردازد. هیچ گاه وزارت اطلاعات، سپاه، زندان و زندانیان سیاسی، حراست دانشگاه و کارخانه و ... مبنای شوخی و خنده قرار نمی گیرند. اصلا این جور موارد به اصطلاح توی ذوق شوخی و جو خنده جمع می زنند و رنگ را از رخسار حضار می پرانند. دلیل این امر بی شک این است که این جور موارد ابدا شوخی بردار نیستند و برعکس با آتوریته و وحشتی که در میان توده ها آفریده اند تقریبا خود را از گزند پرداخت های ادبیات روزمره مردم مصون کرده اند. در مورد این مسائل نمی توان شوخی کرد و از این رو که حرف جدی نیز موقوف است پس کلا این قضایا سربسته باقی می مانند.

در حقیقت ابتکار جمهوری اسلامی در تقسیم به دویی کاذب یعنی نشان دادن خود در دو هیبت نرم و سخت، ادبیات روزمره مردم را به هر چه بیشتر به سمت 1- سیاست زدایی جدی و 2- سیاست پذیری فقط برای خنده سوق داده است. جمهوری اسلامی لزومی احساس نمی کند که خود را بیش از حد درگیر مسئله دوم کند زیرا اصولا به موجودیت او و اعتبار او لطمه ای وارد نمی سازد. اعتبار و قدرت و موجودیت جمهوری اسلامی نه در بی آبرو بودن اشخاص حاکم، نه در رکود دکان ارکان ایدئولوژیکی که بدانها تکیه کرده، و نه در بی علاقگی مفرط مردم به پذیرش دین و مذهبی که آن را مبنای قانون و عمل خود می داند که در گروی عامل دیگری است. اعتبار جمهوری اسلامی در گروی قهر مادی ضدانقلابی است که آن را بوسیله ارکان نظامی و سرکوبگر خود مداوما اعمال می دارد. در حقیقت دیگر مشهود است که جمهوری اسلامی دارد به نحوی با مسئله "فساد اخلاقی"، "منکراتی" و به تعبیر دیگر "آزادی های شهروندی" در سطوحی کنار می آید اما در عین حال همیشه تمام توان پلیسی و نظامی خود را برای سرکوب هرگونه حرکتی که کوچکترین تعرض تلقی شود به کار می گیرد و آن را به وحشیانه ترین شکل سرکوب می کند. روند میلیتاریستی کردن جامعه و دست به دست شدن قدرت بروکراتیک از حوزه های قبلی(بازار و حوزه علمیه) به سمت سپاه و نیروهای مسلح و قبضه کامل قدرت در انحصار نیروهای نظامی روند دو رنگه شدن جامعه را تسریع می کند و کاملا جمهوری اسلامی را در موضع قدرتمندتری در زمینه مهار جنبشهای سیاسی و معترض قرار می دهد. البته همه این مانورها و یکه میدان داریهای جمهوری اسلامی و موفقیت در پی گیری این پروژه بی شک به یک امر بسیار مهم خارج از اراده او وابسته است و آن عدم حضور در صحنه و تکاپوی نیروهای پیشاهنگ انقلابی، ناتوانی در پی ریزی یک جریان جدی سیاسی و انقلابی، و بی نتیجگی در پیش برد امر انقلاب و برقراری ارتباط با توده ها در بستری انقلابی و برانداز است. عدم حضور عینی پیشاهنگ انقلابی در صحن جامعه و تعرض به حاکمیت و رهبری و تشکل توده ها باعث شده است که هر آنچه جمهوری اسلامی در کانالیزه کردن ادبیات روزمره در جهت منافع طبقه حاکم و از میان بردن عامل روحی انقلابی در توده ها کرده مستقیما به نتیجه برسد و توده ها نیز در غیاب یک آلترناتیو زنده بر ضد نظام حاکم که از سوی یک جریان مبارز و انقلابی پیش گذاشته شود در نهایت تسلیم این جو ضدسیاسی موجود شده اند.

پیشاهنگان انقلابی می توانند و باید با یافتن تضاد اصلی جامعه و تعیین استراتژی و خط مشی مبارزه، وظیفه خود را به نحوی عملی سازند که با ضربه زدن به ریشه و منشا تولید باورهای ضدانقلابی، ادبیات روزمره اجتماعی را بر اسلوب نوین مرز بندی کنند، مرز بندی طبقاتی آن را مشخصا اعلام کنند و سیاست گریزی را که در بافت جامعه بروز یافته دچار ترک و خدشه کنند. اینها همه وقتی عملی می شود که نیروهای پیشاهنگ انقلابی در عرصه عمل بتوانند ضربات جبران ناپذیر مادی و معنوی به حاکمیت زده، یگانگی آن در سرکوب و وحشیگری و البته ناتوانی آن در مقاومت در برابر نبرد خلق ها را به منصه ظهور برسانند. این مبارزه خود با بازتاب در روابط اجتماعی و ادبیات روزمره به کلی جو سیاسی نوینی را در جامعه فراهم کرده و ابتکار عمل را در این زمینه نیز به دست جبهه انقلابی می دهد.

*) برای روشن شدن مفهوم این جملات باید به رشد ناموزون و ناهمگن نظام های تولیدی اشاره کرد که بصورتهای 1-هم زیستی و حتی ائتلاف و اتحاد نظام های اجتماعی کهنه و نو(مثل فئودالیسم و بورژوازی)، 2- بروز پیشگامان نظام نوین اقتصادی – اجتماعی بصورت یک جنبش در نظام ارتجاعی فعلی(مثل جریان های سیاسی کمونیستی)، 3-ارتباط فرهنگی و ادبی سرزمینی که در آن نظام تولیدی عقب مانده حاکم است با کشورهای پیشرفته تر و غیره بروز می کند.

گفتگو با رفیق لنین

2008-07-22T06:59:00.000-07:00

گفتگو با رفیق لنین

از خرمنها کار، اوضاع نوین،

روز کم کم تاریک شده آرمید.

دو تن در اتاق:

منم و لنین،

عکس او روی دیوار سفید.

دهان باز در پرشور سخنرانی.

رو به بالا موهای لب خار خار

در چین جبهه، عظیم پیشانی،

گنجیده عظیم، افکار انسانی.

پیداست، میروند در زیر هزاران.

جنگل پرچم....

علف دستها...

جستم، از نور شادی فروزان.

سلام

گزارش می دهم به پیشوا.

رفیق لنین،

من می دهم خرسند، گزارش، نه رسمی، با امر دل.

رفیق لنین،

خواهند شد، می شوند اجرا

کارهای دوزخ وار مشکل

دهیم شمع و رخت به گدا و لوچ،

روید حاصل فلز انگشت

ضمنا زیادند کله های پوچ،

خسته می کند

دفع مشت و گاز.

بی شما جمعی گسستند افسار.

در ملک ما، در دوش ما،

فتنه ساز، قدم می زنند رذیلان بسیار.

نه لقب دارند و نه شماره،

یک قطار ریختها می شود کشان:

کولاک ها،

چاپلوسان لجاره،

انشعابی،

اهمال کار،

بدمستان.

سینه را،

پر از قلم،

نشانک،

پیش انداخته راه می روند مغرور.

ما

همه شان را

می کوبیم، بی شک.

لیکن همه را

زور می خواهد زور.

رفیق لنین

در دودکن فابریک ها،

در زمین

زیر برف و غلات

رفیق،

با دل و با نام شما

داریم نفس، فکر، پیکار و حیات.

از خرمنها کار، اوضاع نوین

روز، کم کم تاریک شده، آرمید

دو تن در اتاق،

منم و لنین،

عکس او روی دیوار سفید

--------------------------

و . مایاکوفسکی

ترجمه: لاهوتی

ولادیمیر مایاکوفسکی

کنفرانس گوادلوپ

2008-07-16T12:36:00.001-07:00

مقاله انتخابی

کنفرانس گوادلوپ
چرخش حمایت امپریالیست ها از شاه به خمینی

محسن نوربخش

در طول سال ها مبارزه خستگی ناپذیر مردم ایران علیه دیکتاتور های معاصر از رضاشاه و محمد رضاشاه گرفته تا خمینی ، و مبارزه علیه امپریالیسم - حامی واقعی این دیکتاتور ها ، امپریالیست ها در هر مقطعی از جنبش ، از فقدان یک سازمان انقلابی توده ای در رهبری آن خیزش ها و از ضعف و پراکندگی کلی در آن جنبش ها استفاده کرده و با برنامه های حساب شده آن مبارزات را به شکست کشانده و سلطه اهريمنی خود را حفظ و گسترش داده اند. از کودتای 3 اسفند 1299 رضا خان تا تبعید او به خارج از کشور در روز 25 شهريور 1320 و به سلطنت رساندن فرزند وی در فردای آن روز یعنی در 26 شهريور 1320 ، و از کودتای 28 مرداد 1332 برای بر قراری مجدد سلطنت محمد رضاشاه و به زیر کشیدن مصدق از قدرت گرفته ، تا پرو بال دادن به خمينی و انداختن عکس اين جنايتکار بر ماه و ایجاد محیط مناسب برای بازگشت او در روز 12 بهمن 1357 ، خلاصه هیچ روزی نبوده که آنها با دسیسه ، توطئه و با توافق های پلید و محرمانه بین خود و نیروهای غیر مردمی در جهت تحکيم سلطه خود نکوشند.

این واقعیت را ما در جريان خيزش انقلابی و مبارزات توده ها در سال های 1356 ، 1357 هم شاهد بوديم و ديديم که چگونه وقتی که توده های مردم به خیابان ها آمدند و در تظاهرات ها و راه پیمایی های وسیع میلیونی ، با مشت های گره کرده و فریاد های خشم آلود خود تن ارتجاع را به لرزه در آوردند ، امپریالیست ها به تکاپو افتاده و در جهت حفظ نظام سرمایه داری حاکم بر کشور و جلوگیری از سرنگونی طبقه بورژوازی وابسته ، با جا به جائی مهره ها ، بهترین آلترناتیو خود را برای "مهار" زدن بر انقلاب و سرکوب قطعی آن به صحنه فرستادند.

در همین رابطه ، امپریالیست ها در جابجائی قدرت از شاه به خمینی در کنفرانسی که در جزیره ای به نام گوادلوپ از جزایر کارائیب واقع در غرب اقیانوس اطلس در روزهای 14 تا 16 دی ماه 1357 (برابر با 4 تا 6 ژانویه 1979) به وقوع پیوست ، به توافق رسمی رسیدند و سرنوشت سیاه حد اقل 30 سال آینده مردم کشور ما را رقم زدند. در این کنفرانس که به میزبانی والری ژیسکار دستین رئیس جمهور وقت فرانسه و شرکت جیمز کالاهان نخست وزیر انگلستان ، جیمی کارتر رئیس جمهور آمریکا و هلمت اشمیت صدر اعظم آلمان صورت گرفته بود ، امپریالیست ها به این توافق رسیدند که با توجه به شرایط "نامطلوب" اجتماعی در ایران ، از شاه خواسته شود که با ترک کشور راه را برای ورود خمینی و قدرت رسیدن دارو دسته اش هموار سازد. در واقع این چرخش حمایت امپریالیست ها از شاه به خمینی ، بعد از ماه ها مذاکرات مخفیانه که در ایران و سایر کشور های دنیا بین نمایندگان مختلف امپریالیست ها با دارو دسته خمینی صورت گرفته بود ، در این کنفرانس شکل قطعی به خود گرفت.

اگر چه در اوایل شروع تظاهرات ها و بروز نارضایتی های مردم از رژیم شاه دولت آمريکا خواهان حمایت بی قید و شرط از شاه بوده و حتی کسانی چون ضد کمونيست معروف زبیگنو برژینسکی که در کابینه کارتر به عنوان مشاور امنیت ملی کار میکرد ،جهت حمايت از شاه از ضرورت کودتای نظامی و سرکوب توده های مردم دم می زدند ، اما اوج گيری مبارزات توده ها دولت آمريکا و از جمله کارتر را مجبور ساخت با ماموریت دادن به جرج بال معاون سابق و بازنشسته وزارت امور خارجه که در کابینه لیندون جانسون با مسایل و مشکلات جنگ آمریکا در ویتنام آشنا و به یک "سیاستمدار با تجربه" تبدیل شده بود ، با سفر به ايران با تحلیل از شرایط جامعه ایران ، خط سیاسی ای که آمریکا و دولت کارتر باید دنبال مینمود را تعیین کند. جرج بال هم به دنبال سفر وارنر مایکل بلومینتال وزیر خزانه داری ، رابرت بووی از کارمندان ارشد سازمان جاسوسی سیا و رابرت برد سناتور دموکرات و رهبر اکثریت سنای آمریکا به ایران سفر کرد و از میان پنج نیروی موجود آن زمان ، سازمان چریکهای فدایی خلق ایران ، سازمان مجاهدین خلق ایران ، حزب توده ، جبهه ملی و دارو دسته مذهبی خمینی ، بر روی این آخری یعنی خمینی به عنوان بهترین انتخاب برای جا به جایی قدرت ، انگشت گذاشت. با اين تحليل که وی و دارو دسته اش در صورت رسيدن به قدرت ، نظام سرمايه داری موجود را حفظ کرده و سدی در جلوی رشد "کمونیسم" آن دوره اتحاد جماهیر شوروی و لئونید برژنف رهبر حزب کمونیست شوروی خواهند بود.

در تحلیل جرج بال برای نزدیکی امپریالیست ها با یکی از نیروهای موجود در جامعه که در حال مبارزه با شاه بودند ، جایگاه سازمان چریکهای فدایی خلق ایران با بینش "مارکسیست – لنینیستی" و مواضع ضد امپرياليستی اش در رابطه با "غرب" کاملا روشن بود. سازمان مجاهدین خلق ایران هم با سابقه اعدام چند تن از مستشاران نظامی آمریکایی و حزب توده ، که اگر چه قدرتی نداشت اما به دليل وابستگی آشکارش به شوروی هنوز در آن زمان مطرح میبود ، هر یک به کنار گذاشته شدند. اما در انتخاب بین جبهه ملی و روحانیت ، جرج بال چنین تحلیل کرده بود که جبهه ملی با ائتلاف با شاه و با سابقه شکست تاریخی اش اعتبار چندانی در نزد مردم ندارد ، در حالی که روحانیت با داشتن مساجد و لشکری از آخوند ها میتواند در جهت حفظ و کنترل اوضاع تاثیر عمیق تری بر توده های مردم داشته باشد.

با سلب پشتیبانی از شاه و حمایت از دارو دسته خمینی ، حالا دیگر برژینسکی با سایروس ونس وزیر امور خارجه آمریکا هم نظر شده بود. از طرف دیگر حمایت آمریکا از دارو دسته خمینی در راستای نظریه سیاسی برژینسکی به نام "کمربند بحران" هم قرار میگرفت. در این نظریه ، آمریکا با برقراری روابط نظامی با سه کشور اسلامی عربستان ، مصر ، پاکستان و همچنين ترکيه و با حمایت نظامی از کشور های غنا ، سومالی و عمان و نیز نگهداری از پایگاههای ارتشی خود در اقیانوس هند و کشورهای مختلف دیگر ، در صدد پدید آوردن جبهه ای اسلامی بر ضد شوروی از شمال شرقی آفریقا تا آسیای مرکزی و منطقه خاور میانه بود تا امکان صدور شورش های اسلامی به کشورهای مسلمان نشین اتحاد جماهیر شوروی فراهم گردد!

از اطرافیان خمینی ، اگر چه بین ابراهیم یزدی به عنوان یک شهروند آمریکائی، از یک طرف با هنری پرشت، عالیترین مقام مسئول میز ایران در وزارت خارجه آمریکا و از طرف دیگر با ریچارد کاتم، مامور سازمان جاسوسی سیا دوستی دیرینه ای وجود داشت ولی سایر نمایندگان امپریالیست ها از جمله آنتونی پارسونز سفیر انگلستان در ایران ، مایکل پونیاتوسکی وزیر امور ملی کشور فرانسه و نماینده ژیسکار دستین ، لوول بروس لینجن کاردار سفارت آمریکا ، رمزی کلارک دادستان سابق کشور آمریکا ، هال ساندرز معاون وزیر خارجه در امور خاور نزدیک ، والتر کاتلر کنسول سابق آمریکا در تبریز و دیگران توانسته بودند با کسانی همچون مهدی بازرگان ، محمد حسین بهشتی ، مرتضی مطهری ، محمود طالقانی ، عبداکريم موسوی اردبيلی ، یدالله سحابی ، عباس امیر انتظام ، صادق قطب زاده ، مصطفی چمران ، صادق طباطبائی ، شهریار روحانی ، ابوالحسن بنی صدر و بسیاری دیگر تماس برقرار کنند (*) و قول و قرار ها و شرایط رضایت و حمایت خود را از رژیم آینده خمینی به وی منعکس سازند.

چندین ماه پیش از تشکیل کنفرانس گوادلوپ ، با اوج گیری مبارزات گسترده مردم علیه رژیم پهلوی، شاه به مانور جا به جائی مهره های داخلی پرداخت. وی ابتدا در روز 5 شهریور 1357 (27 اوت 1978) جمشید آموزگار را از نخست وزیری عزل و جعفر شریف امامی - رئیس مجلس سنا را به پست نخست وزیری انتصاب کرد. به دنبال سقوط دولت شریف امامی در تاریخ 14 آبان 1357 (5 نوامبر 1978) ، دولت نظامی ارتشبد غلامرضا ازهاری به قدرت رسید. ازهاری در آخرین روز کنفرانس گوادلوپ ، یعنی در روز 16 دی ماه 1357 (6 ژانویه 1979) با استعفای خود راه را برای انتخاب شاهپور بختیار به عنوان آخرین حربه شاه باز نمود. سرانجام شاه منفور در 26 دی 1357 (16 ژانویه 1979) به دستور اربابان امپریالیستی که رهنمودشان از طریق ویلیام سالیوان سفیر آمریکا در ایران و ژنرال رابرت هویزر معاون نیروهای ناتو به او ابلاغ شده بود مجبور به ترک ایران شد و به همراه اعضای خانواده خود به عنوان میهمان انور سادات رئیس جمهور مصر به شهر آسوان آن کشور پرواز نمود.

با خروج شاه و در ادامه حفظ منافع امپریالیستها و سرمایه داران وابسته در ایران، صحنه برای ورود خمینی به ایران آماده شد. سردمداران رژیم آینده با "مقدس" اعلام کردن مالکیت خصوصی در اسلام و "پاک بودن" سرمایه البته بعد از دادن "سهم امام!" ، خیال امپریالیست ها را از چگونگی نظام اقتصادی در حکومت قریب الوقوع اسلامی راحت کرده بودند و با قول تداوم صدور نفت ، نگرانی و تشویش آن ها را از ایجاد خلل در بازار های جهانی آرامش بخشیدند. و مهمتر از همه اینکه با قول اسلامی قلمداد کردن ارتش امپرياليستی، این اصلی ترين عامل سلطه امپرياليسم را از گزنه انقلاب مصون نگه داشتند. اين همه در شرايطی بود که امپریالیست ها در مذاکرات خود با نمایندگان خمینی به بیشتر "ضد کمونیست" بودن خمینی در مقایسه با شاه ایمان آورده بودند.

خمینی که به همراه دارو دسته اش از عراق به فرانسه رفته بود از 13 مهر تا 12 بهمن 1357 (4 اکتبر 1978 تا 1 فوریه 1979) در دهکده‌ای به نام "نوفل ‌لوشاتو" در جنوب پاريس اقامت گزید. در مدت این چهار ماه ، امپریالیست ها توانستند به کمک بنگاه های خبر پراکنی "بی بی سی" ، "لوموند" ، "فیگارو" ، "اشپیگل" ، "ا بی سی" ، "سی بی اس" و "ان بی سی" از خمینی یک "امام" بسازند و او را به رهبری جنبش برسانند تا ورود او به ایران بعد از 14 سال تبعید به یک "حادثه تاریخی" مبدل شود! دو هفته پس از خروج شاه از ایران ، بعد از آن که امپریالیست ها سران ارتش را به "بیعت" با خمینی متقاعد ساخته بودند با نشان دادن چراغ سبز ، خمینی در روز 12 بهمن 1357 (1 فوریه 1979) با هواپیمای اختصاصی شرکت "ایرفرانس" به ایران وارد و به مدرسه علوی رفت. چهار روز بعد هم یعنی در روز 16 بهمن 1357 (5 فوریه 1979) وی مهدی بازرگان را به عنوان نخست وزیر دولت موقت "انقلاب" تعیین نمود. بازرگان هم در راستای خواباندن شور انقلابی توده ها ، وقتی مردم فریاد میزدند "بعد از شاه ، نوبت آمریکاست!" اعلام داشت که "انقلاب" تمام شده! و از بازاریان "شریف" تقاضا نمود که هر چه زودتر کرکره های مغازه های خود را بالا کشیده و بساط اقتصاد (سرمایه داری) جامعه را به راه بیندازند!

تا اینجا همه چیز بر طبق برنامه های از پیش ریخته شده امپریالیست ها و دارو دسته خمینی پیش رفته بود. اما چند حادثه خارج از "سناریوی از پیش نوشته شده" به وقوع پیوستند. اول این که به ابتکار توده ها در روز 21 بهمن 1357 (10 فوریه 1979) پادگان ها و شهربانی ها مورد هجوم مردم قرار گرفتند و علیرغم گلایه خمینی از مردم که "من دستور جهاد نداده ام!" ، آن ها خود را مسلح کردند. اما چون سازمان چریکهای فدایی خلق ایران ، تنها ارگانی که میتوانست با رهبری انقلابی خود و با بسط مبارزه ضد امپرياليستی به قطع سلطه امپریالیسم در ایران نایل آید ، با نفوذ فرصت طلبان خائن در رهبری آن به کج راه رفته بود ، این فرصت بی نظیر تاریخی از بین رفت و دولت بازرگان موفق شد که توده های مسلح مردم را خلع سلاح کرده و قیام شکوهمند بهمن را به شکست برساند.

حادثه دوم ، حدود 9 ماه بعد ، پس از ورود شاه به آمریکا اتفاق افتادند. در روز 30 مهر 1358 (22 اکتبر 1979) شاه به عنوان یک "بیمار" برای معالجه سرطان خون وارد نیویورک شد. این مسئله به خودی خود در آن زمان اعتراضی را بر نیانگيخت. ده روز بعد یعنی در تاریخ 10 آبان 1358 (1 نوامبر 1979) برژینسکی مشاور امنیتی کارتر به الجزایر پرواز کرد و در آن جا با بازرگان ، یزدی و چمران ملاقات نمود. 3 روز بعد ، عده ای از رقبای سیاسی بازرگان و از جمله محمد موسوی خوئینی ها از این دو واقعه استفاده کرده و با تایید خمینی و دیگر دست اندرکاران رژیم جمهوری اسلامی در جهت خاموش کردن مبارزات دموکراتیک و ضد امپریالیستی مردم ایران ، در روز 13 آبان 1358 (برابر با 4 نوامبر 1979) طرح اشغال سفارت آمريکا را به اجرا گذاشتند که منجر به گروگان گیری کارمندان سفارت برای مدت 444 روز شد.

بعد ها هم بسته به میل سیاسی شان اسناد و مدارکی از داخل سفارت آمریکا علیه رقبای سیاسی خود رو کردند. در همان روز های اول تسخیر سفارت هم بازرگان و اعضای کابینه اش به عنوان "اعتراض" از حکومت استعفا نمودند.

حدود 6 ماه بعد ، جیمی کارتر در جهت رهائی گروگان ها در 5 اردیبهشت 1359 (25 آوریل 1980) با فرستادن نیروهای کماندو آمریکائی به بیابان های طبس ، اقدام به یک یورش غافل گیر کننده شبانه کرد که به ادعای گزارشات رسمی به دليل وقوع طوفان شن، برخوردی بين هلیکوپتر های آمريکائی با هواپیما های نظامی خودشان رخ داد که منجر به سوختن هشت تن از سربازان آمریکائی و ناتمام گذاشته شدن ماموریت رهائی گروگان ها شد.

حالا از آن وقایع نزدیک به 28 سال میگذرد. در طی این مدت رژیم جمهوری اسلامی در خدمت به حفظ منافع اربابان امپریالیستیش از فرانسه ، آلمان ، ایتالیا ، انگلستان ، آمریکا و ژاپن گرفته تا روسیه و چین از هیچ خوش خدمتی ای کوتاهی نکرده است. به طور کلی جمهوری اسلامی در خدمت به امپریالیست ها از بدو پیدایش تا کنون با اعطای قرارداد های استخراج نفت و گاز و سایر منابع زیرزمینی کشور به آن ها ، با اجرای تاکیدات "صندوق بین المللی پول" و "بانک جهانی" در جهت خصوصی سازی کارخانجات و وضع قوانین یکطرفه در حمایت از بورژوازی وابسته به سرمایه داری جهانی و باز گذاشتن دست آن ها در هرچه بیشتر کشیدن شیره جان کارگران و زحمتکشان ، با کشتار خلق های ایران ، با شکنجه و اعدام بهترین زنان و مردان آزادیخواه و کمونیست ، و با خفه کردن هر صدای اعتراض آمیزی در جامعه بر سر قول و قرار های خود با امپریالیست ها باقی مانده است و در نتیجه از حمایت آن ها برخوردار است. این را هم باید اضافه کرد که آمریکا ، همواره همچون بسیاری از مناطق ديگر جهان ، خواهان بردن سهم هر چه بيشتری از حاصل غارت ايران می باشد که خود این مسئله باعث تنش بین امپریالیست ها شده است. فشار آمریکا بر جمهوری اسلامی بر سر مسئله "انرژی اتمی" هم تنها از این منظر مفهوم پیدا میکند.

اما درس تاریخی ای که از کنفرانس گوادلوپ گرفته میشود این است که اولا همه رجز خوانی ها و تبليغات ضد امپرياليستی و ضد آمریکائی سردمداران جمهوری اسلامی دروغی بيش نيست و ثانيا رهائی واقعی خلق های ایران از زیر سلطه شوم ارتجاع و امپریالیسم ، نه در پشت میز ها و با زد و بند ها و توافقات محرمانه بلکه با قطع واقعی سلطه امپریالیسم در ایران حاصل می شود . امری که در شرايط کنونی با از ریشه بر کنده شدن رژیم ارتجاعی جمهوری اسلامی و نابودی روابط اقتصادی سرمایه داری وابسته که بر پایه استثمار انسان از انسان استوار شده است عملی می گردد و انجام این امر تنها و تنها در بستر یک مبارزه مسلحانه توده ای و طولانی مدت با رهبری طبقه کارگر و شرکت سایر اقشار زحمتکش جامعه همچون دانشجویان ، نویسنده گان روشنفکر ، معلمان ، پرستاران ، و... امکان پذیر خواهد شد.

23 خرداد 1387 - 12 ژوئن 2008

(*) دکتر یزدی ، انقلاب اسلامی و نشست گوادلوپ

http://www.iranglobal.info/I-G.php?mid=2&news-id=44383&nid=a2007

در ستایش سوسیالیسم

2008-07-14T06:38:00.000-07:00

در ستایش سوسیالیسم

در نقد دیدگاه غلط داود حشمتی

*****

این نظرات آقای حشمتی در نامه ای به گروه ادبستان کاوه است:

با سلام

اولا هر كس كه دوست ندارد مي تواند آن را نخواند و من از اين بابت كه ممكن است اين بحث‌ها باعث روشنگري خودم و ديگران شود آن را به گروه ارسال كردم والا قصد داشتم كه به صورت خصوصي آن را براي فرستده ارسال كنم.

دوم اين بحث از زماني آغاز شد كه در يك ايميل ديگر من جواب داده بودم كه آن چيزي كه براي من عين ثواب است مطمئناً براي دشمن من شيطاني است. اين در مقام يك انسان شايد داراي طبعات شديدي نباشد و من مي توانم با عمل ثوابم به ديگري صدمه بزنم و نتيجه آن را من و او خواهيم ديد اما من اگر با همين تفكر حكومت كنم چطور. من اگر با اين تفكر كه خارج از اصولي كه من به آن معتقدم ديگران غلط مي‌گويند و مي انديشند به چه تعداد از انسانها آسيب مي رسانم.

مخالفت من با ورود ايدئولوژي به حكومت از اين باب است. همان ايدئولوژي كه آمريكا را به كشورگشايي مي كشاند، شوروي را وادار كرد به افغانستان حمله كند. اين همان ايدئولوژي است كه مي گويد ما بلوك شرق هستيم و شما بلوك غرب. ما درست مي گوييم شما غلط.

شما در قسمت تعريف ايدئولوژي گفته‌ايد: ایدئولوژی یعنی منش و سیاست حفظ حاکمیت طبقاتی باید دو شرط لازم را محیا کنند تا برتری طبقاتی را حفظ کنند. 1- اینکه در همه زمینه ها گسترش یابند و همه مقولات اجتماعی را در برگیرند 2- طبقات تحت سلطه را وادار به تمکین و پیروی از خود کنند.

و در چند سطر پايين تر فرموديد: داشتن ایدئولوژی یعنی خط مبارزه برای حفظ یا بدست آوردن قدرت طبقاتی. با این توصیف می توان گفت هیچ دولتی نیست و هیچ "کشور داری" نیست که فاقد ایدئولوژی باشد یا به عبارت صحیح تر ایدئولوژیک نباشد.

با اين اوصاف شما هم كه مانند همگان به دنبال برتري و حفظ طبقات هستيد و نقطه تلاقي من با شما در همين جاست كه به اعتقاد من شما هم درست مي‌گوييد و اين درست گفتن فقط به درد من و شما مي‌خورد، نه براي همه. و اگر قرار باشد با اين تفكر حكومت كنيم براي خودمان دشمن مي تراشيم و در ادامه آن مجبور هستيم كه دشمنان نمان را با فتوا يا حكم دادگاه نظامي و حزبي از بين ببريم. همان طور كه خميني معتقد بوده كه مي‌شود منافق را از بين برد. همان طور كه كمونيست معتقد بوده مي‌شود يك شاعر، نقاش، نويسنده و يا هر كسي كه اعتقادي به كمونيست ندارد را به اردوگاه اجباري كار فرستاد.

اما اگر مي پرسيد براي مبارزه ايدئولوژي لازم است من هم مي گويم بله. با شما هم عقيده هستم براي مبارزه بايد ايدئولوژي داشت و براي اين منظور تازه ايدئولوژي هاي مذهبي بسيار قوي‌تر و پركاربردتر از انواع غيرمذهبي آن است. در نوع مذهبي آن طرف حاضر به بستن بمب و فدا كردن خود است در نوع غيرمذهبي در آخرين درجه حاضر به انجام كارهاي چريكي و زيرزميني است.

بحث تاريخي دولت هم درست است و اگر قبول مي كنيد پس تاريخ امروز ثابت كرده و مي‌كند كه دولت‌هاي سرمايه‌داري موفق تر هستند و بيشتر به نفع كارگر در عمل. مي بينيد كه در كشورهاي سرمايه‌داري كارگران از دستمزدهاي بالاتر و رفاه بيشتري برخوردارند. ولي حرف آخر اينكه با ايدئولوژي حكومت كردن به شما ابزاري مي دهد كه خودتان هم عرض كرديد «طبقات تحت سلطه را وادار به تمکین و پیروی از خود کنند» اگر به حرف خودتان اعتقاد نداريد و يا لازم داشتيد به تاريخ ايران و شوروي سابق رجوع كنيد حتما در آن نمونه هايي را خواهيد ديد كه در آن چطور به وسيله ايدئولوژي ساليان سال مردم را به تمكين وادار كرده اند.

موفق باشيد

www.nedayepenhan. iranblog. com

داود حشمتي

*****

و این همه نقد من به نظرات ایشان:

پیرو نوشته قبلی و نظراتی که آقای داود حشمتی در باب مباحثی که از سوی من مطرح شده بود تصمیم گرفتم باز بر چند نکته ذکر شده تاکید بیشتری بگذارم. هر چند سعی کردم به ساده ترین و خلاصه ترین شکل ممکن مسئله را باز کنم ولی گویا باز هم در مواردی ابهام نزد جناب حشمتی باقی مانده است. از این رو سعی می کنم بیشتر و روشن تر راجع به این مسائل بحث کنم.

آقای حشمتی در پاسخشان به مطالب بنده در جایی چنین می گویند: "مخالفت من با ورود ايدئولوژي به حكومت از اين باب است. همان ايدئولوژي كه آمريكا را به كشورگشايي مي كشاند، شوروي را وادار كرد به افغانستان حمله كند. اين همان ايدئولوژي است كه مي گويد ما بلوك شرق هستيم و شما بلوك غرب. ما درست مي گوييم شما غلط."

بحث من در نوشته قبلی اساسا حول همین قضیه بود که نمی توان مقوله "حکومت" و "ایدئولوژی" را از هم جدا نمود. چون این دو لازم و ملزوم همدیگرند. اصلا نمی توان حکومت (به معنای عرف کلمه – یعنی قبضه قدرت سیاسی توسط دولت و اعمال برتری طبقاتی از این طریق) را بدون حضور ایدئولوژی تصور کرد حتی در بهترین حالت!!! یعنی حتی در باصطلاح دموکراتیک ترین دول بورژوازی نیز ایدئولوژی هست و باید باشد. پس نمی توان به هیچ وجه منکر وجود ایدئولوژی در حاکمیت بود. چیزی که آقای حشمتی می گویند مبنی بر اینکه مخالف ورود ایدئولوژی به حکومت هستند در حقیقت یک آرمان پردازی خام و ناپخته است. و جز به تداعی ذهنی یک آرمان شهر منجر نمی شود در حالیکه وظیفه ما پرداختن به آرمانشهر ها و زرق و برق انداختن زوایای آن در صور خیالمان نیست که بر عکس مسئله یافتن راه حل عملی بر پایه آنچه موجود است برای دست یافتن به آنچه ضروری است می باشد. این ساختن آرمانشهر در حقیقت کوبیدن بر کوس بی عملی و خیال پردازی پاسیف است بدین ترتیب که ما را بیشتر از چارچوبها و قانونمندی های اجتماعی دور می دارد و عملا قادر نیست به هیچ یک از نیازهای ما جواب عملی بدهد.

اتفاقان اگر آقای حشمتی جملات خود را بار دیگر با دقت بخواند می فهمد که خود باید از طرفداران بلامنازع ایدئولوژی در حاکمیت باشد و نه "مخالف" آن. زیرا هر گروه، طبقه و قشری که به حاکمیت برسد ایدئولوژی خود را برقرار می سازد و باز سر آقای حشمتی و امثال او بی کلاه می ماند. با این شرایط آیا باید مقامی بالاتر از یک "غرغرو" که دائم به حکومت ها بخاطر ایدئولوژیک بودنشان فحش و ناسزا می گوید برای آقای حشمتی متصور شویم؟! فکر نمی کنم چنین اجازه ای داشته باشیم.

خلاصه می کنم بحث این است که حکومت و ایدئولوژی ابدا قابل تفکیک نیستند و این دو به صورت جبری به هم پیوند خورده اند. هیچ دولتی در جهان موجود نیست که بتواند بگوید ایدئولوژیک نیست یا ایدئولوژی در آن رخنه نکرده است. زیرا که همانطور که قبلا گفتم 1- دولت مفومی طبقاتی دارد و وظیفه اش حفظ منافع طبقه حاکم است و 2- ایدئولوژی ابزار و مجموعه باورهایی است طبقه حاکم بوسیله آن خودش را از گزند از دست دادن حاکمیت مصون می دارد. همین دو مسئله نزدیکی ها، تفاهمات و پیوستگی های ایدئولوژی و دولت را (تاکید می کنم حتی در "باز" ترین جوامع سرمایه داری) اثبات می کند. جبر و ضرورت ایجاب می کند که ایدئولوژی و حاکمیت در پیوستگی با هم باشند و درهم تنیده شوند تا وضع موجود حفظ گردد و مخالفت آقای حشمتی یا آنچه دل او می خواهد در این قضیه ابداً دخیل نمی باشد، هر چند هم در این زمینه صاحب نظر باشند. سلسیوس کاشف درجه جوش آب در سطح دریا نیز به هیچ وجه توانایی در کم یا زیاد شدن دمایی که باید آب داشته باشد تا به جوش آید نمی توانست ایفا کند هر چند هم در زمینه های شیمی و فیزیک سرآمد دوران خود بود. او فقط می توانست قوانین حاکم بر این پدیده عینی را کشف کرده و آن را فرمول بندی کند. در حقیقت کار همه دانشمندان، کاشفین و مخترعین ابتدا این است که قوانین و حدود و ثغور و مکانیسم حاکم بر پدیده های چه طبیعی و چه اجتماعی را درک کنند و آنها را فرمولیزه کنند. سپس با استفاده از این یافته ها می توان به پیدا کردن راه حل های عملی برای تغییر وضع موجود اقدام نمود. همانطور که گفته شد فراموش کردن واقعیات عینی و ساختن قصری از رویاها یا همان "ناکجا آباد" و جایگزین کردن بایدها و ضروریات با دلخواه ها و اراده گرایی ها نمی تواند هیچگاه به نتیجه عملی آگاهانه منجر گردد بلکه سیلی خور جریان غالب موجود و در اکثر حالات تبلیغات و رایجات طبقه حاکم است.

در این پاراگرافی که از حشمتی نقل شد بحثی راجع به مسئله شوروی شده است. در این باب باید بگویم کمونیستها و از جمله من معتقدیم که دولت شوروی در مقطعی ماهیت سوسیالیستی خود را از دست داد. پس از مرگ استالین با قدرت گیری برورکراسی در مرکزیت حزب کمونیست و اخراج و تصفیه یاران استالین و شروع به نابودی تمام دستاوردهای ملی و بین المللی سوسیالیستی تحت نام مبارزه با "کیش شخصیت استالین" و استالین زدایی از کشور شوراها ماهیت دولت و حزب کمونیست شوروی تغییر کیفی یافت. یعنی از سوسیالیسم و اردوگاه انقلابیون جهان به دولتی امپریالیستی بدل شد و همپای دیگر امپریالیستهای جهان و در بسیاری مواقع در اتحاد با آنان اقدام به غارت و چپاول ملل و حمله نظامی و برقراری حکومتهای سرسپرده استعماری نمود.(مثال افغانستان) حمایتها از نیروهای انقلابی قطع شد و هرگونه مخالفت با این تغییر مشی به شدت و با جنایتکاری تام پاسخ داده شد. کمونیسم انقلابی و واقعی به سرعت در برابر این تغییر دکترین مرکزیت حزب کمونیست شوروی واکنش نشان داد. رفیق مائو طلایه دار یک مبارزه جدی و اساسی ایدئولوژیک در برابر انحرافات و خیانتهای دولت شوروی به سوسیالیسم شد و مشی حاکم بر دولت شوروی را "رویزیونیسم خروشچفی" نامید که به معنای تجدید نظر طلبی از اصول علمی کمونیسم، فراموش کردن افق سوسیالیستی و انقلابی و احیای مناسبات سرمایه داری و جایگزینی آنها بجای شیوه ها و ارکان سیستم سوسیالیستی برشمرد. رفیق مائو به درستی با اشاره به اینکه برقراری سوسیالیسم فقط تابع افزایش تولید و بهره وری آن نیست نتیجه گرفت که باید برای برقراری سوسیالیسم به مبارزه ایدئولوژیک و فرهنگی پرداخت و در تمام زمینه ها با سرمایه داری و مشی سرمایه داری به رزم پرداخت. مائو با اذعان به خدمات و رهبری سازنده استالین، این رهبر کبیر پرولتاریا، اشتباهات وی را نیز در درک ماهیت طبقاتی بخشهایی از جامعه و رشد بورژوازی در جامعه سوسیالیستی، در حزب کمونیست و حتی در کمیته رهبری این حزب برشمرد و آن را عامل پیدایش، رشد و قدرت گیری بروکراتهای رویزیونیست در اتحاد جماهیر شوروی ارزیابی کرد. چین نیز بعد از مرگ مائو چون شوروی درگیر سیاست های انحرافی و غیر سوسیالیستی رهبرانی که در انقلاب کبیر فرهنگی چین ایزوله و مطرود شده بودند گشت و به زیر یوغ "راه رشد غیر سرمایه داری"(بخوان سرمایه داری) و "سیاست درهای باز"(بخوان درهای باز برای سرمایه داری) غلطید. انقلاب های روسیه و چین سرانجام هر دو شکست خوردند.

مائو ماهیت دولت شوروی را سوسیال امپریالیسم(در گفتار سوسیالیست و در عمل امپریالیستی) نامید و مرز بندی های کمونیسم واقعی و انقلابی را با تجدید نظر طلبی و غلطش در خدمت مناسبات و منافع سرمایه داری روشن نمود. با این حال باید اذعان نمود تجربه طبقه کارگر در برای برقراری حکومت خود در شوروی و در چین با توجه به اینکه این راه تا به حال آزموده نشده بود و در هر گام مصائب، پیچیدگی ها و ناشناخته های جدیدی را در برابر طبقه کارگر انقلابی قرار می داد تجربه ای گرانبها بوده و بسیاری از مسائلی که تنها در تئوری و تنها در سطور کتابها و رسالات مورد صحبت و بحث و جدل واقع می شد را به صحنه برخورد عملی و عینی کشاند. مسلم است که اشتباه در چنین شرایطی اجتناب ناپذیر است و ممکن است بارها بروز کند. مهم این است که بسرعت به عوامل و مظاهر بروز اشتباه بپردازیم، آنها را جمع بندی و دوباره مورد بازبینی علمی قرار دهیم سپس دوباره و به اتکای نیروی توده ها به حل آنها همت گماریم و آنها را پشت سر بگذاریم. این پروسه ای بود که در شوروی در دوران لنین و استالین و در چین به رهبری رفیق مائو بدرستی اجرا شد و از این رو سوسیالیسم علیرغم اشتباهات و انحرافات جزئی، همواره در راهی صحیح و سازنده به رشد و باروری ادامه داد تا اینکه با قدرت گیری تجدید نظر طلبی در دولت، سوسیالیسم از ریل خارج شد و سرمایه داری منتها در لباسی متفاوت و در پوسته ای مزین به آرم داس و چکش خط جایگزین آن شد.

در پاره ای دیگر از گفتگو، حشمتی چنین می گوید:

"با اين اوصاف شما هم كه مانند همگان به دنبال برتري و حفظ طبقات هستيد و نقطه تلاقي من با شما در همين جاست كه به اعتقاد من شما هم درست مي‌گوييد و اين درست گفتن فقط به درد من و شما مي‌خورد، نه براي همه. و اگر قرار باشد با اين تفكر حكومت كنيم براي خودمان دشمن مي تراشيم و در ادامه آن مجبور هستيم كه دشمنان نمان را با فتوا يا حكم دادگاه نظامي و حزبي از بين ببريم. همان طور كه خميني معتقد بوده كه مي‌شود منافق را از بين برد. همان طور كه كمونيست معتقد بوده مي‌شود يك شاعر، نقاش، نويسنده و يا هر كسي كه اعتقادي به كمونيست ندارد را به اردوگاه اجباري كار فرستاد."

حشمتی این سخنان را با توجه به تعریف من از ایدئولوژی می آورد. او می گوید شما(یعنی ما کمونیستها) هم مثل همگان به دنبال برتری و حفظ طبقات هستید! باید خدمت جناب حشمتی بگویم که دنبال برتری طبقاتی بودن الزاماً به معنای دنبال کردن خواست حفظ طبقات نیست و البته که نیست. کمونیستها معتقدند که تقسیم بندی فعلی جوامع به طبقات ناشی از پیدایش مالکیت خصوصی و نظامهایی است که بر اساس بهره کشی انسان از انسان به سوخت و ساز خود ادامه داده و می دهند. سرمایه داری آخرین حلقه و متکامل ترین شکل این نظامهاست. طبقه بندی جامعه حاصل استثمار بشر از هم نوع خود است و چیزی است که در جامعه سرمایه داری وجود دارد. سوسیالیسم علمی می گوید سیستم سرمایه داری به علت تضادهای درونی نمی تواند سوخت و ساز خود را برای ابد بازتولید کند و بر اثر بحرانها و ناتوانیها در پاسخ گویی به نیازهای جامعه بسوی زوال و فروپاشی می رود. تضاد عمده و اساسی سرمایه داری "هر چه عمومی تر شدن تولید و هر چه خصوصی تر شدن مالکیت" است. سرمایه داری از دل خود رُسته و پدیده ای را به وجود می آورد که هر چه ارزش در دنیا تولید می شود حاصل کار این رسته یعنی طبقه کارگر است. کارگر کسی است که چیزی جز نیروی کارش برای فروش و گذران زندگی ندارد. همین طبقه کارگر است که چون گورکن نظام سرمایه داری در دامان سرمایه داری رشد می کند. چرا؟ چون همانطور که گفته شد هر ارزشی در دنیا تولید می شود و هر آنچه برای انسان ارزش مصرفی دارد حاصل کار است. در دنیای صنعتی و مدرن تولید صنعتی و خدمات مدرن، همه و همه حاصل کار کارگران و زحمتکشان است. اگر یک روز کارگران دست از کار بکشند هیج ارزشی تولید نمی شود و هیچ نیاز مصرفی بشر برآورده نمی شود. در چنین شرایطی تصور ادامه حیات، تمدن و تاریخ بشری غیرقابل تصور است. دیگر هیچ سودی به سرمایه داران نمی رسد و دیگر حیات آنها نیز (به عنوان یک سرمایه دار) قابل تصور نیست. سرمایه دارن نمی توانند جای کارگران را با چیز دیگری پر کنند مگر با کارگران دیگر. اما آیا نمی شود کلا حلقه ای به اسم سرمایه دار را از زنجیر پروسه تولید جدا کرد؟ البته که می شود. چون سرمایه دارن خود هیچ تاثیری بر پروسه تولید ندارند و فقط سود حاصل از تولید به جیب آنان سرازیر می شود و حاصل کار کارگران را از این طریق به چپاول می برند. پس سرمایه دارن را می توان و باید از پروسه تولید حذف کرد، ماهیت تولیدی را از تولید کالایی که سیلی خور آنارشیسم بازار است به تولید بر اساس نیازهای مصرفی بشر تبدیل کرد، کار مزدی را لغو نمود و به بیان واضح تر با نابودی سرمایه داری در راه تحقق جهان بی طبقه گام نهاد و این ممکن نیست مگر با انقلاب قهر آمیز علیه وضع موجود به رهبری طبقه کارگر و با اتکا به ایدئولوژی طبقه کارگر.

این گام برداری به سمت جهان بی طبقه(موسوم به کمونیسم) را اصطلاحا سوسیالیسم می نامند. سوسیالیسم دوران تغییر و تحولات عمیق اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی است که تحقق دنیای کمونیستی را ممکن و عملی می سازد. اما خود این تغییر و تحولات در راستای نابودی طبقات نیاز به متولی و پاسدار و قدرت رهبری کننده ای دارد که مانع عقب گشت آن به ارتجاع سرمایه داری گردد و آن را در تمام زمینه ها بسمت کمونیسم نیل دهد. و چه نیرو و چه طبقه اجتماعی موجودی تواناتر از طبقه کارگر که متولی این امر گردد و گذار تبدیل سرمایه داری به کمونیسم را رهبری کند. طبقه کارگر اساسی ترین وظیفه که بعنوان حاکم جدید به عهده می گیرد این است که صحنه را از تمام طبقات اجتماعی و از جمله خودش محو کند. خصلت حاکمیت پرولتاریا(طبقه کارگر) این است که خود را نیز به مثابه یک طبقه نابود کند. دولت، مذهب و ایدئولوژی نیز که خود زائیده نظامهای طبقاتی هستند نیز با این محو تدریجی طبقات از صحنه زدوده می گردند. آن وقت دیگر هیچ حاکمیت طبقاتی برقرار نیست تا در مورد ایدئولوژیک بودن یا نبودن آن بحث گردد. اما تا قبل از نابودی طبقات و برقراری کمونیسم و تا وقتی بورژوازی زنده است و به قول لنین هار تر و وحشیانه تر از قبل علیه طبقه کارگر و انقلاب می جنگد باید دستگاه و قدرت سازمان یافته سرکوب این دشمن خونخوار را داشت. دشمنی که می خواهد دوباره یوغ بندگی و استثمار را بر دوش میلیونها کارگر و زحمتکش اندازد پس باید با قاطعیت و جسارت دربرابرش ایستاد و تا آخرین سنگر ارتجاعیش را فتح نمود. برای این کار همانطور که گفته شد لازم است طبقه کارگر دیکتاتوری خود را پس از انقلاب جایگزین دیکتاتوری سرمایه داری کند. یعنی دموکراسی سرمایه داری(در حرف) و دیکتاتوری این طبقه(در عمل) را برانداخت و به جای آن برتری و هژمونی طبقه کارگر را برقرار نمود. هژمونی ای که تابع و حافظ منافع طبقه کارگر و ستاد رزمنده علیه سرمایه داری در تمامی جبهه هاست.

و اما پیچیدگی قضیه اینجاست که نظام سرمایه داری علاوه بر دو طبقه عمده سرمایه دار و کارگر به طبقات و اقشار دیگر نیز تقسیم می گردد که هر کدام منافع خود را دارند. مانند دهقانان، خرده سرمایه داری شهری، هنرمندان، روشنفکران و .... اما این طبقات و اقشار باصطلاح میانی نمی توانند خط سیاسی و ایدئولوژیک مستقل و توانمندی را برای خود داشته باشند و از این دکترین منافع خود را تامین کنند به این دلیل که در پروسه تولید نقش اصلی را ایفا نمی کنند و نقش فرعی یا برخاً نقش مصرف کننده در این پروسه تولید را دارا هستند بنابراین در نهایت سیاست آنها تنها متمایل به یکی از دو طرف جبهه نبرد طبقاتی اصلی است. طبقه کارگر و اردوگاه انقلابی یا سرمایه داری و اردوگاه ضد انقلاب. منافع و شیوه معاش این طبقات ایجاب می کند که ممکن است در مراحلی از مبارزه طبقاتی در جبهه ضدیت با سرمایه داران قرار بگیرند. مانند قیامهای دهقانی یا تظاهرات دانشجویان ولی بهیچ وجه نمی توانند مبارزه ای همه جانبه و تا آخر انقلابی را علیه وضع موجود به پیش ببرند. این اقشار خواسته های دموکراتیکی را دنبال می کنند که سرمایه داری قادر به تن دادن به آنها نیست و بجای آن پاسخشان را با سرنیزه و گاز اشکاور می دهد. این طبقات ممکن است با طبقه کارگر در مسیر انقلاب همراه شوند و تا مراحلی همگام و متحد او باشند اما اینان در همه مراحل انقلاب با طبقه کارگر تضادهایی دارند که باید این تضادها به نفع طبقه کارگر حل شود. حل شدن این تضادها لزوما به معنی متضرر شدن افراد دهقان یا افراد روشنفکر یا .... نیست بلکه در واقع به معنی منتفع شدن آنان با خلاص شدن از این طبقه بندی های فرعی است. یعنی یک دهقان ممکن است در شرایط تولید دهقانی با طبقه کارگر در بهره وری کار و درآمد در تضاد باشد اما با خلاصی از خرده کاری و شاغل شدن در نهادهای کشاورزی مکانیزه به عنوان یک کارگر از لحاظ تامین معاش و بهبود سطح زندگی نتنها نظام سوسیالیستی را از تولید خُرد و ضررهای آن خلاص کند که خود به زندگی بهتری نائل آید. در مورد روشنفکران، متخصصین و هنرمندان نیز هر چند با تفاوتهایی ولی می توان استدلالاتی نظیر این نمونه را عنوان کرد. پس نابودی طبقات میانی در دوران سوسیالیسم و دیکتاتوری پرولتاریا امری تدریجی و البته امکان پذیر است که با برنامه و نقشه سوسیالیستی می توان آن را به پیش برد. سوسیالیسم هر چند تحت رهبری طبقه کارگر اعمال می شود اما می تواند علاوه بر طبقه کارگر حوائج دیگر اقشار خلق را نیز در راه سازنده و تکامل هر چه بیشتر برآورده سازد و برای آنان صدها برابر بیشتر از زندگی در شرایط سرمایه داری سودمند تر و مفید تر باشد. سوسیالیسم و برتری طبقاتی طبقه کارگر هر چند به حق برای همه انسانها مفید نیست و منافع همه را شامل نمی شود ولی در عین حال منافع اکثریت اهالی جامعه اعم از زحمتکشان و رنجبران را سرلوحه کار خود قرار می دهد و علیه منافع اقلیت خواهان استثمار و بهره کشی از انسان با قاطعیت و شدت عمل برخورد می کند و طومارشان را در هم می پیچد.

و اما در جایی از این اظهار نظر سخنی آمده شده که نشان از نهایت سطحی نگری نویسنده نسبت به مسئله قدرت و دست به دستی آن است با این مضمون که اگر ایدئولوژیک حکومت کنیم و خواهان برتری طبقاتی باشیم برای خود دشمن می تراشیم!!! و این یعنی اینکه هیچ دشمنی و عداوتی موجود نبوده و صلح و صفا در دنیا حکم فرما بوده و به علت "کرم" داشتن(!) میلیونها کارگر و زحمتکش و خواست آنان برای نابودی نظام سلطه طبقاتی یکباره بلایی از آسمان نازل شده و بنی بشر شروع به دشمن تراشی از هم کرده اند. این تصویری بسیار مضحک از عدم توانایی درک رابطه میان زیربنا و روبناست. این دشمنی ها در زیربنا بوده و وجود داشته، این دشمنی ها در بطن نظام تولیدی جامعه و بدون دخالت اراده کسی حاضر است. این دشمنی ها ریشه در نظام بهره کشی انسان از انسان و نظام طبقاتی دارد و بروز دشمنی های سیاسی و حتی نظامی تنها تبلور این دشمنی ها در روبنای ایدئولوژیک و سیاسی است. اینها هیچ ربطی به انسان دوستی و صداقت و لطف و مهربانی طرفین و حسن نیتشان برای مدارا با هم ندارد. این دشمنی به صورتی عینی در مناسبات ظالمانه سرمایه دارانه حاضر است و تنها با نابودی این نظام ضد بشری است که می توان مدعی شد که گامی اساسی در راه از میان رفتن هر گونه دشمنی برداشته شده است.

درباره غائله ای که بر سر "اردوگاه کار اجباری" برای مردم در شوروی توسط حشمتی براه افتاده است بار دیگر باید متذکر شد هر چند باید به برخی خشونت ها و زیاده روی ها که نشئت گرفته از بی تجربگی طبقه کارگر در اولین برقراری حکومتش اذعان کرد اما باید عمده بارور شدن و رنگ و بو گرفتن این قضیه را سناریو نویسیها و داستان پردازیهای دستگاههای تبلیغاتی امپریالیستی عنوان کرد. نهادها و پایگاههای تبلیغاتی که با تلاش شبانه روزی و خستگی ناپذیر تمام هم و غم خود را بر وارونه جلوه دادن قضایا گذاشته و اتحاد جماهیر شوروی، این طلایه دار و اردوگاه ستیز علیه سرمایه داری و نقطه امید تمام مبارزان راه آزادی و استقلال را به توپ باران لجن پراکنی و دروغ پردازی بگیرند. با همه این توصیفات بازهم در فضا نمی شود مدعی بود مسئله اردوگاه کار اجباری صحیح بوده است یا غلط! برای چنین استنتاجی باید خود را در شرایط تاریخی مذکور قرار داد. نه اینکه با اتکا به چند نقل قول و دیدن چند برنامه صدای امریکا و ... تصمیم گیری قطعی نمود. تجارب تاریخی درخور توجهند و البته توجهی همه جانبه و دقیق نه نگاهی تک بعدی و غرض ورزانه. تنها در این صورت است که می توان به نتایج صحیح، علمی و منطبق بر واقعیات دست یافت.

در جایی دیگر حشمتی چنین می آورد:

"اما اگر مي پرسيد براي مبارزه ايدئولوژي لازم است من هم مي گويم بله. با شما هم عقيده هستم براي مبارزه بايد ايدئولوژي داشت و براي اين منظور تازه ايدئولوژي هاي مذهبي بسيار قوي‌تر و پركاربردتر از انواع غيرمذهبي آن است. در نوع مذهبي آن طرف حاضر به بستن بمب و فدا كردن خود است در نوع غيرمذهبي در آخرين درجه حاضر به انجام كارهاي چريكي و زيرزميني است."

با این نقل قول آقای حشمتی درک خود را از "مبارزه" به صراحت بیان می کند. در حقیقت آقای حشمتی نشان می دهد منظورش از مبارزه چیست و بر اساس این تعریف یک ایدئولوژی هم می سازد و نتیجه گیری می کند و خلاص! ولی باید بگویم صد در صد با تعریف ایشان از مبارزه مخالفم. زیرا ایشان منظورشان از مبارزه و شرکت توده ها در مبارزه فقط برآورده شدن حوائج و خواسته های اربابان و سروران است و حالا این ایدئولوژی هر چند هم کثیف باشد اگر تنها بتواند موجب جلب توده ای از سیاهی لشکر گردد و از آن سپر انسانی بسازد تا شاه نشینان به اهدافشان برسند مثبت تر و مفید تر است. این درک از مبارزه و ایدئولوژی در تضاد اساسی با دیدگاه کمونیستی به این مقوله است.

در اینجا به اختصار راجع به مبارزه و ایدئولوژی کمونیستی سخن می گویم: مبارزه و جنگ کمونیستی جنگی است در راستای نابودی همه جنگ ها. بقول رفیق مائو "برای نابودی سلاح باید ابتدا خود سلاح بدست گرفت" و ایدئولوژی کمونیستی نیز ایدئولوژی است برای نابودی همه ایدئولوژی ها. زیرا آن نیز در پروسه محو طبقات قرار می گیرد و بار طبقاتی اش مدام کمرنگ و کمرنگ تر می گردد تا بصورت کلی محو گردد. بطن ایدئولوژی مبارزه کمونیستی آگاهی طبقاتی است. کمونیسم در عین حال که علم است ایدئولوژی نیز هست. زیرا از یک سو به واقعیات علمی اشاره می کند و آن ها را مبنای خط مشی خود قرار می دهد و از طرف دیگر با واقعیات موجودی طرف است که قادر نیست آن ها رو دور بزند. مانند کارکرد دستگاه های ایدئولوژیک و رسانه های بورژوازی، وجود ایدئولوژی بورژوازی میان توده ها(در نوشته قبلی با ذکر مثال توضیح دادم)، حضور طبقات مختلف میانی در صفوف انقلابی و ... که کمونیسم را در عین علم بودن به مجموعه باورهایی تبدیل می کند که خواهان برقراری حاکمیت طبقه کارگر هستند. این باورها در مسیر سوسیالیستی با محو طبقات دیگر بلا استفاده می شوند و از میان برداشته می شوند زیرا که دیگر طبقه ای(حتی طبقه کارگر وجود ندارد) که خواهان حاکمیت بر دیگر طبقات باشد. همانطور که دیده شد مبارزه و خط مشی طبقه کارگر با مبارزه و خط مشی سرمایه داران کیفیتا متفاوت است. در اولی همه توده ها به رهبری طبقه کارگر و با اتکا به آگاهی طبقاتی و انقلابی این طبقه وارد میدان می شوند و جهان ظلم و استثمار را به مبارزه می طلبند و در دومی سرمایه داران با اغوا و فریب توده های درگیر جهل و نا آگاهی و الغای درکی نادرست و غیرواقعی از دنیا به آنها، عوام فریبانه منافع طبقاتی خود را در جنگ قدرت دنبال می کنند و هیچ سودی چه در بلند مدت و چه حتی در کوتاه مدت عاید توده ها نمی شود. به همین سادگی!

"... تاريخ امروز ثابت كرده و مي‌كند كه دولت‌هاي سرمايه‌داري موفق تر هستند و بيشتر به نفع كارگر در عمل. مي بينيد كه در كشورهاي سرمايه‌داري كارگران از دستمزدهاي بالاتر و رفاه بيشتري برخوردارند..."

این تقریبا قسمت پایانی گفته های آقای حشمتی است. بیایید بر سر موفق بودن دولت ها بحث کنیم. صفت موفق بودن نیز مثل دیگر مباحث در نظرات آقای حشمتی بسیار سطحی گرایانه اعمال می شود. موفق بودن به هیچ وجه یک امر مجرد نیست. موفق بودن تنها در بستر طبقاتی قابل تفسیر است. بله دولت های سرمایه داری موفق اند ولی برای چه طبقه ای؟ البته که طبقه سرمایه دار. آنها ارگان و حافظ منافع این طبقه اند نه چیز دیگر. دولت های سوسیالیستی موفق اند؟ برای چه طبقه ای؟ سرمایه داری؟ البته که نه! سرمایه داری اینجا هیچ منافعی ندارد و مدام از سوی این دولت مورد ضرب قرار می گیرد. پس دولت سوسیالیستی دشمن جان سرمایه داری است. دولت سوسیالیستی با توجه به منافع طبقه کارگر موفقیت و عدم موفقیتش سنجیده می شود.

اما آیا در کشور های سرمایه داری سطح زندگی و رفاه توده ها و طبقه کارگر بالاتر است؟ باز هم یک برخورد سطحی و ناقص دیگر. سرمایه داری محصور در یک کشور نیست بلکه یک پدیده جهانی است. رشد سرمایه داری در تمام جهان بصورت ارگانیک و البته نه بصورت موزون و همگن رشد می کند. سرمایه داری یک پدیده ارگانیک است که رشد و رفاه و محیط باز سیاسی در یک منطقه از آن به بدبختی، استثمار وحشیانه و سرکوب سیاه در منطقه دیگر ارتباط تنگاتنگ دارد. بطور مثال رفاه در ایالات متحده مستلزم تاراج و استثمار شدید و وحشیانه ملل تحت سلطه استعماری این قدرت امپریالیستی نظیر چین، بنگلادش و تایلند و ... است.

این باج دهی های سرمایه داری به طبقه کارگر و توده ها و ایجاد شرایط رفاهی مناسب به آنان در یک کشور پیشرفته عملا در چارچوب یک کشور ممکن نیست و تنها به مدد صدور سرمایه، خرید نیروی کار ارزان زحمتکشان کشورهای نومستعمره آسیایی و آفریقایی و آمریکای لاتین، تاراج منابع طبیعی و قبضه کردن بازارهای این مناطق است که کنترل طبقه کارگر در کشورهای متروپل(پیشرفته) میسر می گردد و ظهور بحرانهای سیاسی اقتصادی اینگونه به تعویق می افتد. پس نمی توان گفت که کلاً یک کشور سرمایه داری قادر است برای کارگرانی رفاه و زندگی مناسب فراهم آورد بدون آنکه میلیونها انسان را در دیگر نقاط گیتی چون چهارپایان به کار بکشد، منابع طبیعیشان را به غارت ببرد و آنان را تحت سلطه کامل فرهنگی و ایدئولوژیک خود قرار دهد. برای بهتر فهمیدن ارتباط ارگانیک سرمایه داری در تمام جهان می توان به مثال زیر اشاره کرد و با آن نیز کل بحث را به پایان برد:

چندی پیش با شورشهای مردمی در مصر و چند کشور افریقایی دیگر مواجه بودیم که به دلیل قیمت بالای مواد غذایی صورت گرفت. این شورشها توسط رسانه ها به "شورش گرسنگان" موسوم گشت. فکر می کنید دلیل این گرانی مواد غذایی چه بود؟ قحطی؟ کمبود آب؟ کمبود نیروی کار کشاورزی؟ نه حقیقتا دلیل این گرانی تغییر کاربری زمینها و جلوگیری از کاشت محصولات کشاورزی غذایی و اختصاص آنان به کاشت ذرت بود. فکر می کنید چرا این زمین ها به کاشت ذرت اختصاص داده شده بودند؟ به این دلیل که کمپانی های بزرگ کشاورزی با درک یک بازار پرسود یعنی تولید سوخت بیو و نیاز آن به مواد اولیه، بسیاری از زمین های تحت کشت خود را از جمله در کشورهای افریقایی تغییر کاربری دادند و محصول اولیه تولید سوخت بیو یعنی ذرت اختصاص دادند. این سیاست تولیدی سرمایه داران بزرگ کمبود شدید محصولات غذایی را در بازار عرضه کشورهای افریقایی موجب گشت و باعث گرانی سرسام آور این محصولات شد. حالا میلیون ها انسان در سراسر جهان به خط گرسنگی رسیده اند و سرمایه داران و چه بسا کارگران کشورهای پیشرفته در باک ماشینهای خود سوخت بیو می ریزند و در بزرگراه های عریض و خوش منظره گاز می دهند! خوش قلب ها و آرمان پردازان نیز همه این واقعیات را فراموش کرده دل خود را به لبخند شیرین پرزیدنتهای خوش تیپ کشورهای امپریالیستی و طنازی مجریان خشگل رسانه های آنان خوش می کنند و صبح تا شب به مسببین سوسیالیسم و "اردوگاه های کار اجباری" فحش و فضیحت و دشنام می دهند. به این می گویند اثرات شکم سیر و دل خوش!!!